Ыдыктыг Библия: Амос
Author: Институт перевода Библии
Date: 2020-09-07T22:44:33.193667+00:00

Ыдыктыг Библия

Ыдыктыг Библия

1. Ыдыктыг Библия

1. Амос

1. Тайылбырлыг Словарь

2. Библейжи Эге Хемчеглер Таблицазы

3. Карталар

Ыдыктыг Библия

Ыдыктыг Библия
тыва дылда

Бирги үндүрүлге

Саналдар чоргузар адрес: ibt_inform@ibt.org.ru

ISBN 978-5-93943-163-7

© Институт перевода Библии, Москва, 2011

Эге сөс

Эргим номчукчулар! Силерниң мурнуңарда – Библия деп ыдыктыг номналдың тыва дылче бүрүн очулгазының баштайгы үндүрүлгези.

Библия деп чүл?

Библия болза янзы-бүрү шажын-чүдүлгелиг улустуң санап турары-биле, кижи төрелгетенниң төөгүзүнде эң өндүр улуг номнарның бирээзи. Библия – «номнар» дээн грек сөстен укталган, христиан чаңчылда (база чамдык кезектери-биле иудей болгаш мусульман чаңчылдарда) Ыдыктыг Бижилге деп хүлээп көрүп турар номнар чыындызы-дыр.

Библия ийи кол кезектен тургустунган:

1) Эрги Чагыг-керээ. Бо 39 номдан тургустунган чыынды Христостуң төрүттүнериниң оранчок мурнунда муң ажыг чыл дургузунда эрте-бурунгу еврей болгаш арамей дылдарга бижиттинген, ында Бурган биле еврей чоннуң аразында харылзааже кичээнгейни мөөңнээн. Бо чыындыже еврей чоннуң төөгүзү, израиль ниитилелдиң шажын-чүдүлге хоойлулары болгаш дүрүмнери, Бурганны алдаржыткан кайгамчык уран-чечен шүлүктер болгаш ырлар, мөргүлдер, ханы философчу боданыышкыннар, келир үе дугайында өттүр билген медеглелдер дээш өске-даа хөй чүүлдер кирип турар.

Баштайгы беш номну Моисейниң Беш ному азы Моисейниң Хоойлузу деп адаар. Еврейлерниң бурунгу төөгүзүнге Моисей деп кижиниң Бурган биле Ооң чонунуң аразынга дугуруштурукчу бооп күүсеткени онза чугула ролюн ынчаар демдеглээни ол. Оон аңгыда Эрги Чагыг-керээже Дээрги-Чаяакчының израильчилерге эжелеп алгаш, ээлеп чурттаар кылдыр бергени черге оларның амыдыралының дугайында база израиль чоннуң баштыңчылар, хааннарының чедиишкиннери болгаш буураашкыннарының дугайында бижээн номнар кирген. Ооң соонда Бурганны алдаржыдарынга база кижилерни мерген угаанныг боорунга өөредип турар бөлүк поэтиктиг номнар кирген. Эрги Чагыг-керээ Улуг болгаш Бичии Медээчилерниң (Дээрги-Чаяакчының сөзүн чонга медээлеп, ону Аңаа шынчы чоруун үревес кылдыр кыйгырар салымныг улустуң) номнары-биле дооступ турар.

2) Чаа Чагыг-керээ. Бо 27 номдан тургустунган чыынды Иисус Христостуң төрүттүнгениниң соонда, бистиң эраның 1-ги вегинде бурунгу грек дылга бижиттинген. Чаа Чагыг-керээниң кол өзээ – Иисус Христостуң, делегейниң Камгалакчызының амыдыралы, өөредии, өлүмү болгаш катап дирилгениниң дугайында төөгүп турар дөрт Буянныг Медээ болур. Оон «Элчиннерниң ажыл-чорудулгазы» деп номда Иисус дээрже көдүрлүп үне берген соонда, христиан ниитилелдиң баштайгы чылдарының дугайында база Ооң өөреникчилериниң Буянныг Медээни Рим империязынга канчаар нептередип эгелээниниң дугайында чугаалап турар. Оон аңгыда Чаа Чагыг-керээже Христостуң өөреникчилериниң христиан ниитилелдер болгаш хуу кижилерге оларның бүзүрелин деткиири-биле база Дээрги-Чаяакчыга таарымчалыг амыдырал дугайында сургаал кылыры-биле бижээн чагаалары кирген. Чаа Чагыг-керээниң сөөлгү ному – Иоаннга Бургандан Ажыдыышкын, ында символиктиг дыл ажыглап, Бурганның ам Аңаа удур туржуп турар күштерни долузу-биле тиилээрин илереткен.

Библияның тыва дылче очулгазы

Бо ыдыктыг ном бижиттинип тургустунганындан бээр, ону делегейниң дыка хөй дылдарынче очулдурган. Амгы делегейде чеди муңдан бичии-ле эвээш дылдар бар. Библияны бүрүнү-биле барык дөрт чүс бежен дылче, а ооң аңгы кезектерин ийи муң хире дылче очулдурган.

Бо номну Библия очулгазының институдунуң (БОИ) бөлүк ажылдакчыларыочулдуруп, редакторлаан. Бөлүк профессионал тыва чогаалчылардан болгаш очулга база библеистика эртемнериниң российжи болгаш даштыкы тускай эртемниглеринден тургустунган. Сөзүглел утка-шынар болгаш хевир талазы-биле хөй чадалыг шыңгыы хыналданы эрткен. Очулга бөлүүнүң кол сорулгазы болза еврей, арамей болгаш грек үндезин сөзүглелдерниң утказын шын дамчыдарытурган.Сөзүглелдиң чамдык черлериниң утказын шын билип аары дыка берге, чүге дээрге чамдык бурунгу сөстерниң утказы хөй үе эрткеш, уттундура берген азы Библияның амгы үедеги шинчилекчилериниң эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүктүң төөгүлүг болгаш культурлуг байдалын ылаптыг билиринге хамаарыштыр четпес чүүлдер бар бооп турар. Очулга бөлүү кол сорулганы боттандырары-биле янзы-бүрү арга-дузаны, ооң иштинде Библияның шаандагы болгаш амгы үедеги өске очулгалары-биле шүүштүрүлгелерни ажыглаан. Эң баштайгы утканы шын дамчыдарындан аңгыда, бис ол утканы амгы үедеги, улуска билдингир, аянныг-чараш чечен чогаал дылы-биле илередирин кызыткан бис. Ындыг-даа болза, бис очулгага номчукчуларның чамдыызынга эргижирээн ышкаш сагындырып болур сөстерни чамдыкта арттырар ужурга таварышкан бис, чүге дээрге ол сөстерниң амгы хевири чок болуп турар, оон аңгыда үе эртерге, ол сөстер катап база чоннуң ажыглап турары дириг тыва дылче эглип кирип шыдаар дээрзинге идегээн бис.

Бо Номнуң тыва дылче очулгазы 1990 чылдан эгелээш, барык чээрби чыл үргүлчүлеп келген. Ажыл чоруп турда, БОИ дараазында аңгы номнар болгаш Библиядан үзүндүлерниң шенелде үндүрүлгелерин кылган: Марктан Буянныг Медээ (1996 ч.), Лукадан Буянныг Медээ болгаш Элчиннерниң ажыл-чорудулгазы (1997 ч.), Иисустуң амыдыралы (Дөрт Буянныг Медээден үзүндүлер) (1997 ч.), Чаа Дугуржулга-чагыг (2001 ч.), Бичии уругларга Библия (2001 ч.), Эрте-бурунгу Израильден дөрт ном (2003 ч.), Моисейниң хоойлузу – Ыдыктыг ырлар – Угаадыглыг чугаалар (2005 ч.). Бүрүн Библияның очулгазынче киирер бетинде, үстүнде адаттынган шенелде үндүрүлгелерни шуптузун эде көрген. Очулга бөлүү ол үндүрүлгелерде эскертинген частырыгларны, кагдынган черлерни эткен. Оон аңгыда номчукчуларның саналдарын айтырганывыс түңнелинде, очулганың билдингир, ылаптыг болгаш аяннашкак боорун чедип аары-биле, чамдык терминнерни өскерткен бис. Чижээлээрге, шенелде үндүрүлгелерде «Дугуржулгачагыг» деп сөс бо үндүрүлгеде «Чагыг-керээ» деп, «белдир-крес» деп сөс «белдир-ыяш» деп, а «шүүгү» деп эргижирээн сөс «шииткел, шииткел чери» деп өскертинген.

Сөзүглелди эгелер болгаш шүлүктерге чарган хуваалда колдуунда Библияның орус Синодалдыг очулгазында чаңчыккан хуваалданы эдерип турар. Ынчалза-даа чамдык таварылгаларда болуушкуннарның утказын азы дес-дараалашкаан тыва дылга чүгле домактарның чурумун эде тургускаш, тода билип ап болур, ынчангаш ийи азы үш шүлүктүң дугаарлаашкынын каттыштырып каан болур (чижээ, Э. д. 2:2-3). Ол ышкаш Чаа Чагыг-керээниң Синодалдыг очулгазында чамдыкта тыва очулганың үндезини болган бижимелдерден орай тывылган грек дылда бижимелдерден алган шүлүктер база таваржып турар. Кажан ындыг шүлүктерни тыва очулгаже киирбейн, немелде тайылбырже киирген таварылгада, ийи азы үш шүлүктү база каттыштырып турар (чижээ, Лк. 9:55-56).

Хуу аттар болгаш чер аттарының хевирин орус Синодалдыг очулгага черле чоок кылдыр арттырарын кызыткан бис, чүге дээрге ол аттарның элээн хөйү тыва номчукчуга орус культура болгаш чечен чогаалбиле харылзаа дамчыштыр билдингир. Ындыг-даа болза, дараазында таварылгаларда аттың хевирин өскертири чугула деп санаан бис:

– аттың орус хевири ону адаарын бергедедип турар таварылгада (чижээ, Феглафелласар);

– орус очулганың бодунда чөрүшкектер барда, өскээр чугаалаарга, чаңгыс-ла ол еврей аттың элээн каш орус хевири таварышканда (чижээ, орус очулгада чаңгыс-ла ол кижиниң адын бир номда «Нимрод» деп, а өске номда «Немврод» деп бижээн);

– ол аттың орус хевири тыва номчукчуну еврей сөзүглелде чок бодалче сагыш алындырып турар болза (чижээ, Нойнуң биче оглу Хам хамнарга кандыг-даа хамаарылга чок).

Ындыг таварылгаларда аттың тыва хевирин еврей азы грек үндезин сөзүглелде хевири-биле чоокшулаштырып, аргалыг-ла болза, Библияның Синодалдыг очулгазынга чаңчыга берген номчукчуга ол ат таныттынгыр боор кылдыр арттырарын кызыткан бис. Ынчангаш «Хам» деп ат «Хаам», «Немврод» – «Нимрод», «Феглафелласар» – «Тиглат-Пилесер» апарган.

Орус Синодалдыг очулгада төнчүзүнде чымчак демдек салган хуу аттарныэрте-бурунгу еврей-даа, тывадаа дылдарда чымчадыр адавайн турарын барымдаалааш, элээн хөйындыг таварылгаларда аттарнычымчак демдек ажыглавайн бижээн бис. Чижээлээрге, Иезекииль эвес, а Иезекиил, Руфь эвес, а Руфдеп бижиттинген.

Дузалал аргалар

Очулга бөлүү бо үндүрүлгеде чамдык дузалал аргаларны немей ажыглаан. Ол немелделер Библияның үндезин сөзүглелиниң кезээ эвес, оларныбо бурунгу, чамдык черлеринде нарын Бижилгени билип аарынга дузаламчы кылдыр киирген. Ном бүрүзүнүң эгезинде турар киирилде номнуң кол темаларын тодарадып, ооң автору болгаш бижиттинген үезиниң дугайында допчузу-биле чугаалап турар. Сөзүглелди үзүндүлерниң утказын азы темазын айтып турар иштики эгелер дузазы-биле аңгылаан. Кол ужур-утказы өске номда база таваржып турар үзүндүлер мурнунда (чижээ, Буянныг Медээлерде азы Хаанныг чагыргалар болгаш Чылдар демдеглелдеринде) иштики эгелер аттарының адаанда скобкаларда айтыгларны немээн бис. Оон ыңай дараазында дузалал аргалар бар:

– Чергелешкек черлерже айтыглар

Арыннар кыдыгларында чергелешкек черлерже айтыглар Библияда ол-ла тема дугайында чугаалап, чаңгыс-ла ол сөс-домакты ажыглап турар, чок-ла болза демги черден цитата азы аллюзия болур өске черлерже айтып турар.

Иисус Христос болгаш Чаа Чагыг-керээниң бижикчилери Эрги Чагыг-керээниң шүлүктеринден цитаталарны болганчок-ла ажыглаар турганнар. Бо очулгада Эрги Чагыг-керээден цитаталарны курсив-биле демдеглээн болгаш арынның кыдыында Эрги Чагыг-керээниң сөзүглелинче айтыгныкылган. Чижээлээрге, Матфейниң бижээни Буянныг Медээниң 1:23-кү шүлүүнде Исайя медээчиниң номунуң 7:14-кү шүлүү таваржып турар. Номчукчу дараазында чүүлдү билип аар болза эки: Чаа Чагыг-керээниң бижикчилери колдуунда Эрги Чагыг-керээниң үндезин еврей сөзүглелин эвес, а ооң «Септуагинта» деп грек очулгазындан цитаталаар турганнар. Ынчангаш Чаа Чагыг-керээде чамдык цитаталар Эрги Чагыг-керээниң тыва дылче очулгазын үндезилеп кылган еврей сөзүглелден утка талазы-биле ылгалдыг. Курсивтээн кезектер хөй санныг айтыгларже эвес, а чүгле Эрги Чагыг-керээден дорт цитаталарже айтып турар. Бо эге сөстүң соонда Эрги болгаш Чаа Чагыг-керээлерниң бүгү номнарының аттарын хурааңгайлап бижээн даңзы кирген. Ол даңзы номчукчуга чергелешкек черлерже айтыглар болгаш Эрги Чагыг-керээден алган цитаталарны көргүскен айтылгаларны ажыглаарынга дузалаар.

– Немелде тайылбырлар (сноскалар)

Сөзүглелде сылдысчыгаш (*) таваржыр болза, арынның адаанда ол шүлүктүң утказынга хамаарышкан немелде тайылбыр барын көргүскени ол.Чамдык немелде тайылбырлар билдинмес аттарны, сөстерни база библейжи үелерниң культуразының онзагайларын тайылбырлап турар. Чамдыктары ук шүлүктүң болгу дег өске билиишкинин көргүзүп турар, а өскелери эрте-бурунгу бижимелдерде ылгалдыг номчуттунар черлерже айтып турар (эрте-бурунгу бижикчилер Библияны чара бижип тура, чамдыкта частырыглар кылып турган, ынчангаш очулга бөлүүнүң сорулгазы болза номнуң авторунуң бижээни эң бүзүрелдиг болгу дег хевирни сөзүглелче киирери болур).

– Словарь

Чамдык чугула, үргүлчү таваржыр сөстер база чаа чогааткан сөстер болгаш сөс каттыжыышкыннарының утказын номнуң соонда киирген словарьда тайылбырлап турар. Сөзүглелде ол сөстер одуруг кырында бичежек точка-биле демдеглеттинген (чижээ, ·Аллилуйя).

– Библейжи эге хемчеглер таблицазы

Таблицаже Чоокку Чөөн чүкке ажыглап турган деңзи хемчээлин, узуну болгаш ишкириниң эге хемчеглерин база оларның амгы үедеги дең үнелерин киирген. Сөзүглелде ол эрте-бурунгу эге хемчеглерни бичежек төгерик-биле демдеглээн (чижээ, °эфа).

– Карталар

Номнуң сөөлүнде библейжи үелерде Чоокку Чөөн чүктү тодарадып чураан карталар бар.

Түңнел

Библия болза делегейниң чечен чогаалының классиказы, ооң овур-хевирлери российжи болгаш европейжи уран чогаадылганың янзы-бүрү адырларында чугула черни ээлеп турар. Ынчаарга ол чүгле төөгү талазы-биле үнелиг документ боорундан аңгыда, ыдык-бедик ужур-уткалыг, чүге дээрге Библияда Дээрги-Чаяакчының кижи төрелгетен-биле харылзаазын, Бурганның улуска Бодун база Бодунуң күзелсоруун ажытканын бижээн болгай. Библияда биске Иисус Христостуң амыдыралы болгаш өөредииниң дугайында херечилээшкин илереттинген. Ыдыктыг Бижилгениң алыс ужуру ону чүгле төөгү тураскаалы кылдыр номчуур азы чогаал шынары дээш мактаар улуска эвес, а Чаяакчының бүгү улуска чүнү чугаалаксаанын билип аар күзел-биле номчуп турар улуска ажыттынар. Бо очулга тыва чонга Бурганның үнүн, Буянныг Медээниң четче-долузун дыңнадыр боор деп база Аңаа бүзүреп, ол медээ ёзугаар чурттаарынга дузалаар боор деп идегеп, ол дээш чүрээвис ханызындан мөргүп турар бис.

Библия очулгазының институду (БОИ) бо ыдыктыг Номнуң бүгү очулдурукчуларынга база редакторларынга улуу-биле өөрүп четтиргенин илередип тур. Институт ол ышкаш бо очулганы үндүреринге янзы-бүрү талазындан дуза каткан бүгү-ле кижилерге өөрүп четтирип тур.

Библия очулгазының институдунуң ажылдакчылары

Амос

Амос

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

Амос медээчиниң ному

Киирилде

Бурганның медээчилериниң аразында медээзи аңгы ном кылдыр бижиттинген эң баштайгы кижи Амос болур. Ол Бурганның медээзин медеглеп турар үеде, еврей чон ийи аңгы күрүнеге чурттап турган. Мурнуу чүкте – Иудея, ооң найысылалы – Иерусалим. Соңгу чүкте – Израиль, ооң политиктиг найысылалы – Самария хоорай, а эң чугула шажынчы төвү – Вефил хоорай.

Амос боду Иудеяның Вифлеем хоорайжыгаштан ырак эвесте турар Текоя деп суур чурттуг кадарчы кижи турган. Бистиң эрага чедир VIII вектиң ортан үезинде Бурган аңаа Соңгу күрүнеже баргаш, израильчилерге Ооң медээзин дамчыдарын дужааган. Ол үеде израиль чон чүдек-бужар херектер, Бурганга удур чүдүлге ёзулалдары болгаш ядыы-түреңги, кошкак улусту дарлаар чоруктар кылып, хөй бачыт үүлгедип турган.

Номну дараазында кезектерге чарып болур:

– Израиль-биле кожа чыдар бүгү чурттарны база Израильдиң бодун Бурган кезедир дугайында баш бурунгаар кысказы-биле чугаалааны (1–2 эгелер);

– израиль чоннуң бачыттарын сойгалаан база Бурганның ам келир шииткелин баш бурунгаар чугаалаан тодаргай өттүр билген медеглелдер (3–6 эгелер);

– Бурганның Амосче чорутканы беш көстүүшкүн болгаш оларга тайылбырлар (7–9 эгелер).

Адак соонда израиль чон Амостуң сагындырыгларын тооп дыңнавайн барган. Ынчангаш бистиң эрага чедир 722 чылда Ассирия күрүне Самарияны эжелеп алгаш, дириг арткан израильчилерни тудуп алгаш, аңгы-аңгы чурттарже өскээр көжүрүпкен.

1

1^1Текоя чурттуг+ кадарчыларның бирээзи Амостуң сөстери бо-дур. Израиль дугайында Бурганның чорутканы бо көстүүшкүннү Амос Иудеяның хааны Озияның чагырып турганы база Иехоаштың оглу, Израильдиң хааны Иеровоамның чагырып турганы үеде+, чер шимчээшкини болурунуң+ ийи чыл мурнунда көрген.

2Амос:

«Дээрги-Чаяакчы Сиондан диңмирээр,

Иерусалимден дыңзыдыр алгырар+;
кадарчыларның оран-савазында улус качыгдап ыглажыр[*],

Кармил дааның+ бажы кургай бээр» – деп чугаалаан.

Израильдиң кожазы чоннарның кеземчези

3Дээрги-Чаяакчы мынча дээн:
«Хөй санныг кемниг үүлгедиглери дээш,
Дамаскының чурттакчыларын өршээвес мен+,
чүге дээрге олар Галаадты демир-биле чылча бастырып турган-дыр+.

4Азаил хаанның+ ордузунче отту ыдар мен,
ол от Венадад хаанның шивээлерин чиптер+.

5Дамаскының хаалгазының дээктерин адыра шаап кааптар мен+,

Авен шынаада+ чурттаан улусту база Бет-Эденде+ дүжүлге ээлээн кижини узуткап каар мен;
арамей чонну тудуп алгаш, Кирже+ шөлүптер».

Дээрги-Чаяакчының чугаалаан чүвези ол-дур.

6Дээрги-Чаяакчы мынча дээн:
«Хөй санныг кемниг үүлгедиглери дээш,
Газа хоорайның чурттакчыларын өршээвес мен+,
чүге дээрге олар хары чонну, Эдомга хүлээдип бээр дээш,
мөөңү-биле тудуп аппарган болгай+.

7Газаның ханазынче отту ыдар мен,
ол от ооң шивээлерин чиптер.

8Азот хоорайның чурттакчыларын+,

Аскалонда дүжүлге ээлээн кижини узуткап каар мен
база Экронче холумну угландырар мен –
ынчан артып калган филистим чон кырлып каар+».

Дээрги-Бурган-Чаяакчының чугаалаан чүвези ол-дур.

9Дээрги-Чаяакчы мынча дээн:
«Хөй санныг кемниг үүлгедиглери дээш,
Тир хоорайның чурттакчыларын өршээвес мен+,
чүге дээрге олар хары чонну мөөңү-биле тудуп аппаргаш,

Эдомга хүлээдип берген-дир
база ха-дуңмалышкы эвилелди уттупкан-дыр+.

10Тирниң ханазынче отту ыдар мен –
ол от ооң шивээлерин чиптер».

11Дээрги-Чаяакчы мынча дээн:
«Хөй санныг кемниг үүлгедиглери дээш,
Эдомнуң чурттакчыларын өршээвес мен+,
чүге дээрге олар ха-дуңмазы болур израиль чонну хылыш туткаш,
кээргел чок сывыртап, килеңинге алыскаш,
доктаамал дошкуурап, үргүлчү хорадап турган-дыр+.

12Теман черже отту ыдар мен,
ол от Восора хоорайның шивээлерин чиптер».

13Дээрги-Чаяакчы мынча дээн:
«Хөй санныг кемниг үүлгедиглери дээш,
аммон чонну өршээвес мен+,
чүге дээрге ол, бодунуң девискээрин алгыдып аар дээш,
галаад черге сааттыг херээженнерни одура шаап турган-дыр+.

14Равва хоорайның+ ханазынга отту кыпсыр мен,
ол от ооң шивээлерин чаа-дайын хүнүнде алгы-кышкы аразынга,
хат-шуурганныг хүнде казыргыланып келгеш, чиптер.

15Оларның хаанын хамык нояннары-биле кады дайзын тудуп алгаш баар+».

Дээрги-Чаяакчының чугаалаан чүвези ол-дур.

2

2^1Дээрги-Чаяакчы мынча дээн:

«Хөй санныг кемниг үүлгедиглери дээш,

Моавтың чурттакчыларын өршээвес мен+,
чүге дээрге олар Эдомнуң хаанының сөөгүн хүл кылдыр өрттедипкен-дир.

2Моавче отту ыдар мен,
ол от Кериот хоорайның+ шивээлерин чиптер,
моав чон ону чылча шапкан аг-шеригниң алгы-кышкызының аразынга,
дайзыннар труба этсип турда, кырлып каар.

3Ол чоннуң баштыңчызын узуткап,
ооң-биле кады шупту нояннарны өлүрүп каар мен».

Дээрги-Чаяакчының чугаалаан чүвези ол-дур.

Иудея биле Израильдиң кеземчези

4Дээрги-Чаяакчы мынча дээн:
«Хөй санныг кемниг үүлгедиглери дээш,
Иудеяның чурттакчыларын өршээвес мен,
чүге дээрге олар Дээрги-Чаяакчының хоойлузундан ойталап,

Ооң дүрүмнеринге шынчы бооп артпаан-дыр+;
ада-өгбезиниң эдерип турганы меге бурганнар ол чонну оруундан өскээр дуурайлап каапкан-дыр+.

5Иудеяже отту ыдар мен,
ол от Иерусалимниң шивээлерин чиптер+».

6Дээрги-Чаяакчы мынча дээн:
«Хөй санныг кемниг үүлгедиглери дээш,
Израильдиң чурттакчыларын өршээвес мен,
чүге дээрге ол чонда чөптүг-шынныг кижини – акша-мөңгүнге,
ядыы кижини – эжеш идик өртээнге-ле кул кылдыр садып турар-дыр+.

7Олар ядыы улусту довуракче доңгайтыр базып,
эрге-шөлээ чок улустуң оруун моондактаар-дыр+,
оглу-даа, ачазы-даа, чаңгыс-ла ол херээжен-биле будалып+,

Мээң ыдыктыг адымны бужартадыр-дыр.

8Олар долаа төлевири кылдыр алган хевин чаткаш[*],
өргүл салыр бедигээштер чанынга чыдып аар-дыр,
буруудаттырып турар улустан торгаал кылдыр алган арагазын
бурганнарының өргээзинге[*] ижер-дир.

9А Мен силерниң мурнуңарга пөш ышкаш бедик-чаагай+,
дуб ышкаш быжыг амор чонну узуткап кагдым,
ооң дазыл-дөзүн тура тыртып кагдым+.
10Мен силерни, амор черни ээлеп алзын дээш,
египет черден үндүре бергеш+,
дөртен чыл дургузунда ээн кургаг ховуга эдертип чоруп турдум+.

11-12Силерниң оолдарыңар аразындан – Бодумнуң медээчилеримни,
аныяк оолдарыңар аразындан – назорейлерни шилип ап турдум+.

Ындыг эвес ийик бе, израиль чон?

А силер назорейлерге арага сыгап,
медээчилерге: „Өттүр билип медеглевеңер!“ – деп дужаап турдуңар+».

Дээрги-Чаяакчының медеглээн чүвези ол-дур.

13«Көрдүңер бе, Мен силерни,
долдур моожалар чүдүрген тергениң базары дег,
чылча бастырар мен;
14чүгүрүк-даа кижи дезе бээр арга тыппас,
быжыг-даа кижиниң туржуп шыдаар күжү чок апаар,
күш-шыдалдыг-даа кижи амы-тынын камгалап шыдавас+.

15Ча-согуннуг-даа кижи шыдашпас,
чүгүрүк-даа кижи, аът мунган-даа кижи амы-тынын камгалап шыдавас.

16Эң-не эрес-дидим дайынчы безин

Дээрги-Чаяакчының шииткел хүнүнде хол даяң дезип чоруй баар».

Дээрги-Чаяакчының медеглээн чүвези ол-дур.

3

Бурганның медээчизи ыыттавайн барбас ужурлуг

3^1Израиль чон, Дээрги-Чаяакчының силерге удур –

Бодунуң египет черден үндүре бергени+ бүгү аймак-чонга удур
чугаалаан сөстерин дыңнаңар:

2«Черниң бүгү аймак-чоннарындан чүгле силерни хүлээп көрген мен+,
ынчангаш бүгү кем-бурууңар дээш, силерни кезедир мен».

3Ийи кижи, дугуржуп албайн чыткаш, кады чорук кылыр деп бе?

4Аргада арзылаңның мурнунда олча-тывыш чок болза, ол ырланыр деп бе?

Арзылаңчыгаш олча тудуп албаан болза, чыдынындан ырланыр деп бе?

5Дузакта чемиш чок болза, куш ынаар кирер деп бе?

Какпаже чүү-даа кирбээн болза, ол часты бээр деп бе?

6Хоорайга шериг труба этси бээрге, улус коргуп сирилевес деп бе?+

Айыыл-халап хоорайны хөме тавараан болза, ону Дээрги-Чаяакчы үндүрбээн деп бе?+

7Дээрги-Чаяакчы чүү-даа чүвени Бодунуң чалчалары болур медээчилерге
чажыт бодалдарын ажытпайн кылыр эвес+.

8Арзылаң ырланган соонда, кижи коргуп сирилевес деп бе?+

Дээрги-Бурган-Чаяакчы чугаалаан соонда, кижи Ооң сөзүн медеглевес деп бе?+

Самарияның буураары

9«Азот хоорайның база египет черниң шивээлеринге:

„Самарияны долгандыр турар дагларга чыылгаш,
ол хоорайда кедерээн ужур-дүрүм чок чорукче,
кызып-кыйыышкынче көрүңер+“ – деп чарлаңар.
10Ол дээрге ак сеткилдии-биле чурттап билбес,
боттарының шивээлеринде эртине-байлакты
күчүлел болгаш үптээшкин-биле чыып ап турар улус-тур+» – деп,

Дээрги-Чаяакчы медеглээн.

11Оон Дээрги-Бурган-Чаяакчы мынча дээн:

«Дайзын бүгү чуртту бүзээлеп аар.

Ол Самарияның күчү-күжүн узуткап каар,
шивээлерин үптеп кааптар+».

12Дээрги-Чаяакчы мынча дээн:

«Самарияда орунунуң кыдыында база Дамаскыда орун-дөжээнде олурар
израильчилер камгалал алыр бе?

Кадарчы кижиниң арзылаң аксындан малының ийи чодазын
азы кулааның чартыын ушта тыртып аары дег, чүгле ындыг камгалал ап шыдаарлар.

13Дыңнаан соонда, Иаковтуң салгалынга удур херечилеңер – деп,

Аг-шериглиг Дээрги-Бурган-Чаяакчы медеглээн. –

14Кем-буруузу дээш, Израильди кезедип кээр хүнүмде

Вефилде өргүл салыр бедигээштерни база үреп бузар мен:

бедигээштиң мыйыстарын одура шаап каарга,
олар черже кээп дүжер+.

15Кышкы-даа, чайгы-даа бажыңнарны+ бузуп каар мен,
чаан сөөгүнден кылган каасталгаларлыг бажыңнар+ база буступ чиде бээр –
дыка хөй бажыңнар ынчалдыр буступ каар».

Дээрги-Чаяакчының медеглээн чүвези ол-дур.

4

4^1Самарияның даанда чурттап турар,

Васанның семис-чаагай инектери ышкаш херээженнер+ –
ядыы улусту кызып-кыйып, түреңги улусту дарлап,
боттарының ашактарынга: «Эккеп кудуңар-ла, ижер бис!» – деп турар херээженнер –
бо чугаа-сөстү дыңнаңар.

2Дээрги-Бурган-Чаяакчы Бодунуң ыдыктыы-биле даңгыраглап+, мынча дээн:

«Силерни – тыртпалар-биле, арткан өөрүңерни – сыырткыыштар-биле
сөөртүп алгаш баар үе чедип кээр+.

3Мурнуңарда ханаларның оюк черлерин дамчыштыр үнер апаар силер+.

Дайзын силерни үндүр сывыртааш, Хармонче[*] аппаар».

Дээрги-Чаяакчының медеглээн чүвези ол-дур.

Израиль чоннуң Бурганче эглир хөңнү чогу

4«Вефил хоорайга баргаш, бачыттан үүлгедиңер-ле,

Галгал хоорайга баргаш, кем-бурууңар көвүдедиңер-ле+;
эртенниң-не – өргүлдериңерни+, үш хонгаш-ла – дүжүдүңерниң оннуң бир кезээн
эккеп салыңар-ла.

5Израильчилер, ажыткылыг безин далган-тарааны
өөрүп четтириишкин өргүлү кылдыр эккеп салыңар-ла,
боттарыңарның эки тура-биле салып турар өргүлдериңер дугайында медээлеңер-ле+,
оларны салганыңар дугайында ыыткыр чарлаңар-ла+.

Ынчаар кылырынга ынак эвес ийик силер бе?»

Дээрги-Бурган-Чаяакчының медеглээн чүвези ол-дур.

6«Шупту хоорайларыңарга Мен силерни аш-биле кезедип турган мен,
бүгү чурттап турар черлериңерге аъш-чемиңер чедишпейн турган.

Ындыг-даа болза, Менче эглип келбээн силер+».

Дээрги-Чаяакчының медеглээн чүвези ол-дур.

7«Мен дүжүт ажаалдазынга чедир үш ай арткан турда,
силерже чаъс чагдырбайн турдум+;
бир хоорайже чаъсты чагдыргаш, өскезинче чагдырбас турдум;
бир шөлдү чаъс-биле суггаргаш, өскезин суггарбайн баарымга, кургап каар турду.

8Элээн каш хоорайларның чону суксунун хандырар дээш
чаңгыс хоорайга элеңейндир кылаштап кээрге-даа,
шуптузунуң суксунун хандырар суг чок боор турду.

Ындыг-даа болза, Менче эглип келбээн силер».

Дээрги-Чаяакчының медеглээн чүвези ол-дур.

9«Тарып алган үнүш-тарааңарны
чалынныг изиг хат болгаш дүдүк-биле чиртип турдум+;
дыка хөй чимистиг садтарыңарны, виноград тараан шөлдериңерни,
фига биле оливаңар ыяштарын шартылаа чип кааптар турду+.

Ындыг-даа болза, Менче эглип келбээн силер».

Дээрги-Чаяакчының медеглээн чүвези ол-дур.

10«Египетке болуп турганы дег,
силерже мал-маган кырар хамчык аарыгны ыттым+,
аныяк эрлериңерни хылыш-биле кырып кагдым,
аъттарыңарны сүрүп аппаар турду;
турлагларыңарда өлүмнүң чыды думчууңар үдүн дола берди.

Ындыг-даа болза, Менче эглип келбээн силер».

Дээрги-Чаяакчының медеглээн чүвези ол-дур.

11«Мээң Содом биле Гоморраны чылча базып кааным дег+,
силерниң чуртуңарда чамдык хоорайларны чылча базып кагдым;
ынчан силер оттан ушта тырткан кезектен дээредевес турдуңар+.

Ындыг-даа болза, Менче эглип келбээн силер».

Дээрги-Чаяакчының медеглээн чүвези ол-дур.

12«Ынчангаш Мен сени мынчаар аажылаар мен, Израиль,
сээң-биле мынчалдыр кылыр мен,
бодуңнуң Бурганың-биле ужуражырынга белеткенип ал, израиль чон!»

13Дагларны тывылдырып, хатты чаяап,
кижиге Бодунуң угаан-бодалын медээлеп,
даң хаяазын болгаш дүмбейни чаяап турар,
черниң бедиктерин базып турар Бурган+ – Бурганың Ол-дур.

Ооң ады – Дээрги-Чаяакчы, Аг-шериглиг Бурган!

5

Кажыыдал ыы-сыызы база Бурганче эглип кээринче кыйгырыг

5^1Израиль чон, силер дээш ыы-сыым төп кажыыдаан сөзүмнү дыңнаңар.

2Израиль-кыс кээп дүшкеш, туруп чадап тур!+

Ол бодунуң черинге бүгү улуска кагдырыпкан чыдырда,
көдүрер кижи тывылбас-тыр.

3Чүге дээрге Дээрги-Бурган-Чаяакчы:

«Израильде муң кижи дайылдажып үнген хоорайга чүс-ле шериг артар,
чүс кижи дайылдажып үнген хоорайга он-на шериг артар» – дээн.

4Дээрги-Чаяакчы израиль чонга чугаалаан:

«Менче чүткүңер+, ынчан амы-тынныг артар силер;

5Вефилче чүткүвеңер, Галгалче барбаңар+,

Беэр-Шеваже чорук кылбаңар+,
чүге дээрге Галгалдың чурттакчыларын тудуп алгаш баар,

Вефил айыыл-халапка таваржыр.

6Дээрги-Чаяакчыже чүткүңер, ынчан амы-тынныг артар силер,
оон башка Ол Иосифтиң салгалын от ышкаш
өттүр таварып эрткеш, ону чиптер,
Вефилге ол отту өжүрер кижи турбас+.

7Силер дээрге шын шииткелди оо-хоран кылдыр хуулдуруп турар,
чөптүг-шынныг чорукту черже чыттыр базып турар улус-тур силер!

8Үгер сылдыс биле Үш-Мыйгак сылдысты кым чаяаганыл+,
кым дүмбей караңгыны чырык эртенче хуулдуруп,
а хүндүскү үени дүн кылдыр караңгыладып,
далайның сугларын кыйгыргаш, чер кырынга тарай аксып турарыл?

Ооң ады – Дээрги-Чаяакчы!+

9Ол күш-шыдалдыг улуска удур хоозуралды салыптарга,
шивээлер чылча шаптырып аар.

10А силер шииткел черинде сойгалакчыны көөр хөңнүңер чок,
шынны чугаалап турар кижи силерге бак бооп көстүр болгай+.

11Ядамыкты түрү бастырып,
ооң далган-тараазын үндүрүг кылдыр былаап ап турар силер.

Ынчангаш каас-коя бажыңнар-даа тудуп алган болзуңарза,
аңаа чурттавас силер,
шөлдерге кайгамчык эки виноград-даа тарып алган болзуңарза,
ооң арагазын ишпес силер+.

12Чүге дээрге Мен кемниг херээңерниң кайы хире хөйүн,
бачыдыңарның кайы хире аарын билир мен:

чөптүг-шынныг кижини кызып-кыйып, хээли ап турар силер+,
шииткел черинге ядыы кижиниң херээн шын шиитпес силер+.

13Ынчангаш угаанныг кижи ол үеде чүве чугаалавас,
чүге дээрге каржы-бак үе болган-дыр.

14„Дээрги-Чаяакчы бис-биле кады“ дээр-дир силер.

Амы-тынныг артар дээш, бузутче эвес, буянче чүткүңер,
ынчан Аг-шериглиг Бурган ылап-ла силер-биле кады боор.

15Бузутка хөңнүңер чок, буянга ынак болуңар+
база шииткел черинге шын шииткелди тургузуңар;
ынчан Дээрги-Чаяакчы, Аг-шериглиг Бурган

Иосифтиң арткан салгалынче ээ көрнүр чадавас».

16Ынчангаш Дээрги-Чаяакчы, Аг-шериглиг Бурган мынча дээн:

«Улус бүгү кудумчуларга ыглап-сыктаар,
хамык шөлчүгештерге „халак-халак!“ дижир.

Олар кажыыдап ыглаар кылдыр – тараачын кижини,
ыглап-сыктаар кылдыр – ажыг-шүжүг ырлары күүседип билир кижилерни
кыйгырып алыр+.

17Виноград тараан шөлдерниң шуптузунга ыы-сыы дыңналыр,
чүге дээрге Мен силерниң араңар-биле кезедип эрте бээр мен+».

Дээрги-Чаяакчының чугаалаан чүвези ол-дур.

Дээрги-Чаяакчының шииткел хүнү

18«Дээрги-Чаяакчының шииткел хүнүн
күзелдии-биле манап турар улус ат болур!

Ол хүннү чүге манаар силер?

Ол дээрге чырык эвес, дүмбей-дир!+

19Кандыг-бир кижи арзылаңдан дезе бээрге, аңаа уткуй адыг келген дег
азы кандыг-бир кижи бажыңынга чедип келгеш, холу-биле ханадан даянырга,
ону чылан шапкан ышкаш хүн-дүр.

20Дээрги-Чаяакчының шииткел хүнү караңгы эвес, чырык чүве бе?

Ол дээрге дүмбей-дир, ында чырыш кынныр чүү-даа чок.

21-22Байырлалдарыңарга хөңнүм чок, оларны хүлээп көрбес мен,
байырланчыг чыыштарыңар үезинде салган бүрүн өрттедир өргүлдериңер

Меңээ таалал бербес+.

Далган-тарааңар өргүлдерин Меңээ салыр болзуңарза+, оларны хүлээвес мен,
семис мал-маганыңардан салган эп-найырал өргүлдеринче көрүнмес мен.

23Боттарыңарның ырларыңарның ыыт-шимээнин Менден ырадыңар,
силерниң чадаганнарыңарның ойнаанын дыңнавас-даа мен.

24Силерден күзээр чүвем бо-дур:

шын шииткел – хем суу ышкаш,
чөптүг-шынныг чорук – кажан-даа катпас агым ышкаш хөме аксын.

25Израиль чон, силер Меңээ ээн кургаг ховуга дөртен чыл дургузунда
янзы-бүрү эът өргүлдери, далган-тараа өргүлдери салып турган бис дээр силер бе?+

26Хаан-бурганыңар Саккуттуң болгаш сылдыс-бурганыңар Кайванның дүрзүлерин –
боттарыңарга кылып алган дүрзү-бурганнарыңарны ап чораан болгай силер![*]

27Ынчангаш Мен силерни Дамаскының ындынче шөлүптер мен+» – деп,

Дээрги-Чаяакчы чугаалаан;

Ооң ады – Аг-шериглиг Бурган!

6

Израильдиң туразында чурттап турар улузу ат болур

6^1Сион дагда сагыш амыр чурттап турар улус+ ат болур,

«Самарияның даанга айыыл чок чурттаар бис» деп бодап турар улус,
израильчилерниң оларга кээп турары баштың чоннуң ат-сураглыг улузу ат болур!

2Калне хоорайже барып, көрүп көрүңер+,
оортан өндүр улуг Хамат хоорайже чоруптуңар,
оон филистим черде Геф хоорайже бада бериңер:
ол черлер бо күрүнелериңерден дээре деп бе?+

Ол черлерниң девискээри бо черлерден делгем деп бе?

3Айыыл-халап хүнүн ырак кылдыр бодап,
күчүлелдиң дүжүлгеге олурарын чоокшуладып турар-дыр силер.

4Чаан сөөгү-биле каастаан оруннарыңарда чыдар-дыр силер,
орун-дөжээңерде хөлестеп чыдып алгаш,
сүрүг малыңарда эң-не семис хойларны,
коданыңарда семиртир азыраан шарыларны
дөгерип чип турар-дыр силер.

5«Чадаганга үдеткеш, ырлажып, хөгжүм херекселинге Давид хаан ышкаш ойнап билир бис»

деп бодаар-дыр силер.

6Дашкаларга арага кудуп ижип, эң эки үстер-биле чагдынар-дыр силер,
а Иосифтиң салгалының айыыл-халавы дээш сагыжыңар аарбас-тыр!

7Ол бүгү дээш, силер ам дайзынның тудуп аппаар улузунуң
баштайгылары болур силер,
хөлестеп чыткан улустуң дою доостур!

Бурган Самарияны буурадып каар

8Дээрги-Бурган-Чаяакчы Бодунуң амы-тыны-биле даңгыраглаан+,

Аг-шериглиг Бурган: «Иаковтуң салгалының улуургак чоруунга хөңнүм чок,
ооң шивээлерин көөр хөңнүм чок.

Найысылалды, ында турар бүгү чүвени дайзынга хүлээдип бээр мен – деп медеглээн. –

9Кандыг-бир бажыңга он кижи амы-тынныг артар-даа болза,
олар база өлүп каар.

10Оларны ажаап, өрттедир дээн төрели кижи чедип келгеш,
мөчү-сөөктерни үндүрер дээш, бажың иштинде кижиден:

„Сенден өске кижи бар-дыр бе?“ – деп айтырарга,
демгизи: „Кым-даа чок“ – деп харыылаар,
ынчан келген кижи: „Ыыттава! Дээрги-Чаяакчының адын адап болбас“ – дээр[*].

11Чүге дээрге Дээрги-Чаяакчы дужаарга, улуг-даа бажыңнар буступ каар,
бичии-даа бажыңнар чуурлуп каар.

12Хаяларга аът маңнаар бе?

Хая-дашты[*] шары-биле чарып болур бе?

А силер база утка чок чүве кылып, шын шииткелди оо-хоран кылдыр,
чөптүг-шынныг чорукту ажыг өт кылдыр хуулдуруп алган-дыр силер.

13Силер дээрге чөгенчиг чүүл дээш өөрүп:

„Бодувустуң шыдалывыс-биле күчү-күштү чедип алган эвес бис бе?“ –
деп турар улус-тур силер.

14Көөр сен, израиль чон, Мен сеңээ удур өске чонну көдүрер мен.

Ынчан олар силерни соңгу чүкте Лево-Хаматтан эгелээш,
мурнуу чүкте Арава шынаага чедир дарлап-бастыр» – деп,

Дээрги-Чаяакчы, Аг-шериглиг Бурган чугаалаан.

7

Шартылаалыг көстүүшкүн

7^1Дээрги-Бурган-Чаяакчы меңээ мындыг көстүүшкүн чорудуп берген. Хаанның сигенин кескен соонда үнген оът-сиген чаа-ла өзүп эгелеп турда, Ол шартылааны тывылдырган болду+. 2Шартылаа чер-чурттуң ногаан үнүжүн төндүр чиптерге, мен: «Дээрги-Бурган-Чаяакчы, чонуңну өршээп көрем, Израиль канчап шыдажырыл? Ооң бичиизи аажок-тур» – дидим. 3Дээрги-Чаяакчы кээргей бергеш: «Көрген чүүлүң болбас!» – деп чугаалады+.

Оттуг көстүүшкүн

4Дээрги-Бурган-Чаяакчы меңээ мындыг көстүүшкүн чорудуп берген. Ол от-биле шииткел үндүрерин чарлады; шак ол от чер адаанда өндүр улуг сугларны, ол кезек черни өрттендир чип эгеледи. 5Мен ынчан: «Дээрги-Бурган-Чаяакчы! Соксап көрем. Израиль канчап шыдажырыл? Ооң бичиизи аажок-тур» – дидим. 6Дээрги-Бурган-Чаяакчы кээргей бергеш: «Ам көрген чүүлүң база болбас!» – деп чугаалады.

Хананың дортун хынап көөр херекселдиг көстүүшкүн

7Дээрги меңээ мындыг көстүүшкүн чорудуп берген. Ол Боду хананың дортун хынап көөр херексел дузазы-биле туткан хана чанында турду, ук херексел Ооң холунда болду. 8Дээрги-Чаяакчы менден: «Чүнү көрүп тур сен, Амос?» – деп айтырарга+, мен: «Хананың дортун хынап көөр херекселди» – деп харыыладым. Дээрги: «Көрдүң бе, Мээң израиль чонумнуң ыргак-дортун хынап, шенеп көрдүм, аңаа катап база өршээл көргүспес мен. 9Исаактың салгалдарының мөгейиишкин кылыр бедик черлери хоозураар, Израильдиң ыдыктыг дээн черлери үрелип бустур, Мээң хылыжым Иеровоам хаанга база ооң ук-салгалынга удур тулчур+» – деп чугаалады.

Амасияның Амосту доктаадырын оралдашканы

10Ынчан Бурганның Вефилде бараалгакчызы+ Амасия дээрзи израиль хаан Иеровоамче: «Амос силерге удур израиль чоннуң аразында сүлчээ белеткеп тур, ооң шупту сөстерин чуртувус угбайн тур. 11Чүге дээрге Амос: „Иеровоам хылышка шаштырып өлүр, а израиль чонну бодунуң черинден тудуп аппаар“ – деп турду+» – дээн медээ дамчытты.

12Амасия оон Амоска: «Бүдүү билир! Барып, Иудеяже дезивит; аңаа өттүр билип медегле, аъш-чемиңни ынчалдыр ажылдап чи+. 13Моон соңгаар Вефилге өттүр билип медеглеве+, чүге дээрге ол – хаанның ыдыктыг чери-дир, Бурганның күрүне чергелиг өргээзи-дир+» – деп чугаалаан.

14Амос Амасияга харыылап, мынча дээн: «Мен бүдүү билир-даа, бүдүү билирниң оглу-даа эвес мен. Мал кадарчызы-даа+, фига ыяжының ажаакчызы-даа чордум. 15Ынчалза-даа Дээрги-Чаяакчы мени шилип ап, кодан хоюмдан чаргаш: „Барып, Мээң израиль чонумга өттүр билип медегле!“ – деп чугаалаан. 16А ам Дээрги-Чаяакчының чугаа-сөзүн дыңнап ал.

Сен болза: „Израильге удур өттүр билип медеглеве,

Исаактың салгалдарынга удур суртаалдава“ – дээр-дир сен+.

17Ол дээш Дээрги-Чаяакчы: „Сээң кадайың хоорайга самыын-садар херээжен апаар,
оглу-кызың хылышка шаштырып өлүр,
сээң чериңни хендир-биле хемчээп, үлеп-хуваап кааптар,
а сен бодуң арыг эвес черге өлүр сен;
израиль чонну бодунуң черинден тудуп аппаар!“ – деп чугаалаан».

8

Бышкан чимистиг көстүүшкүн

8^1Дээрги-Бурган-Чаяакчы меңээ мындыг көстүүшкүн чорудуп берген. Бышкан чимистиг аргымал хааржак турар болду+. 2Ол: «Чүнү көрүп тур сен, Амос?» – деп айтырарга+, мен: «Бышкан чимистерлиг аргымал хааржакты» – деп харыыладым. Дээрги-Чаяакчы ынчан меңээ: «Мээң израиль чонумнуң төнчүзү[*] келген-дир+: Мен аңаа катап база өршээл көргүспес мен. 3Мээң шииткелим хүнү кээрге, ордуга ырлар өөлээн ыы-сыыже шилчий бээр» – деп медегледи.

Дээрги-Бурган-Чаяакчы аңаа немей:

«Кижи сеги дыка хөй болур,
оларны улус чер бүрүзүнге ыыт чок октапкаш баар.

4Силер – ядыыларны бастыксап,
бо чурттуң түреңгилерин чок кылыксап турар улус –
ону дыңнаңар.

5Силер дээрге: „Кажан-на ай чаазының байырлалы эртип+,
далган-тараа садар аргалыг боор бис;
кажан-на амыр-дыш хүнү төне берип+, аңмаарларны ажыткаш,
хемчээр саваны бичииледип, өртектерни улгаттыргаш,
шын эвес деңзи шойлары-биле улус мегелээр аргалыг боор бис?+

6Ынчан баксырап калган далган-тарааны садыглаар аргалыг боор бис;
чединмес улусту – акша-мөңгүнге, ядыы улусту – эжеш идик өртээнге-ле
кул кылдыр садып алыр бис+“ – деп турар улус-тур силер» – диди.

7Израиль чоннуң чоргааралы Дээрги-Чаяакчы

Бодунуң бажы-биле даңгыраглап[*]:

«Бо улустуң үүлгедиглериниң чаңгызын-даа кезээ мөңгеде утпас мен!

8Ол үүлгедиглерден чер шимчей бербес бе,
ында чурттап турар кижи бүрүзү ыглай бербес бе?

Бүгү чер, Египетте Нил хем ышкаш, хөлзей бербес бе,
көдүрлүп-даа, чавырлып-даа турбас бе?+» – деп чугаалаан.

9«Мээң шииткелим хүнү кээр – деп, Дээрги-Бурган-Чаяакчы медеглээн. –

Ынчан хүннү дал дүъште ажар кылып каар мен,
чырык хүндүс-ле чер кыры караңгылай бээр+;
10байырлалдарыңарны – ажыг-шүжүг кылдыр,
хамык ырларыңарны – ыы-сыы кылдыр хуулдурар мен+,
шуптуңарга качыгдалдың самдар хевин кедирип,
шуптуңарның баштарын тазартыр таарып каар мен;
чуртка ол хүннү кижиниң эр чаңгыс оглунуң өлүмү дээш
кажыыдалы дег кылып каар мен+,
ол хүн төнчүзүнге чедир кажыыдал хүнү дег болур».

11Дээрги-Бурган-Чаяакчы оон ыңай медеглээн:
«Кажан Мээң черже ашты чорударым –
улустуң аъш-чем биле суг чедишпезинден эвес,
а Дээрги-Чаяакчының сөстерин дыңнаар дээш
аштап-суксаары хүннер чоокшулап келген-дир+.
12Кижилер бир далайдан өске далайга чедир

Дээрги-Чаяакчының сөзүн дыңнаары-биле чер кезип элеңнедир кылаштап,
соңгу чүктен чөөн чүкче улчуур, ынчалза-даа дыңнавас.

13Ол шииткел хүнүнде аянныг чараш аныяк оолдар, кыстар
суксаанындан медерелин оскунуптар.

14Самарияны кем-бурууже киирип турар бурганнар-биле даңгыраглаар,

„Дан хоорайның дириг бурганнары-биле+
база Беэр-Шева-биле даңгыраглап тур бис!“ дээр улус кээп дүшкеш,
катап көдүрлүп шыдавас».

9

Вефилде өргүл бедигээжиниң көстүүшкүнү

9^1Өргүл салыр бедигээш чанында турар Дээргини көрүп кагдым. Ол меңээ мынча дээн:

«Дээвиир сириңейни бээр кылдыр адагашты үстүрүпкеш,
дээвиирни демги улустуң шуптузунуң баштарынче кээп дүжер кылывыт+,
дириг артканнарын Мен хылыш-биле шанчып өлүрүп каар мен:

оларның аразындан дезер дээн кижи дезип шыдавас,
амы-тынныг артарын күзээн кижи камгалал ап шыдавас.

2Олар Менден дезип, алдыы оранче-даа кире бээр болза,

Мээң холум оларны ушта тыртып аар,
дээрже-даа дезип үне бээр болза,
оортан дүжүр октаптар мен+.
3Кармил дагның бажынга-даа чашты бээр болза,
оларны аңаа тып алгаш, тудуп аар мен;
далай дүвүнге-даа Мээң караамдан ажытталы бээр болза,
оларны аңаа шагарын далай чыланынга дужаар мен+.

4Дайзыннар тудуп алгаш, сүрүп аппаар-даа болза,
оларны аңаа өлүрүп каарын хылышка дужаар мен.

Оларга ачы-буянны эвес, айыыл-халапты таварыштырар мен».

5Аг-шериглиг Дээрги-Бурган-Чаяакчы чер кырынга дээптерге,
ол эстип-хайлы бээр+,
ында чурттап турар бүгү улус кажыыдап ыглажыр,
ол чер Египетте Нил хем ышкаш көдүрлүр база чавырлыр+.

6Дээрги-Чаяакчы Бодунуң үстүкү ордузун дээрлерге туткан+,
дээрниң таваан черге тургускан;
Ол далайның сугларын кыйгыргаш,
чер кырынга тарай аксып турар;
Ооң ады – Дээрги-Чаяакчы!+

Бурган Израильди узуткааш, оон катап тургузуп каар

7«Израильчилер, силерге Мээң хамаарылгам эфиоптарга ышкаш эвес ийик бе? – деп,

Дээрги-Чаяакчы медеглээн. –

Силерни египет черден үндүре бергеним дег,
филистим чонну – Кафтордан+, арамей чонну – Кирден+ база

Мен үндүре бербээн ийик мен бе?

8Дээрги-Бурган-Чаяакчының карактары бачыттыг күрүнеже көрүп тур.

Мен ону чырык чер кырынга турбас кылдыр узуткап каар мен.

Ынчанмыже Иаковтуң ук-салгалын шуут-ла узуткавас мен – деп,

Дээрги-Чаяакчы медеглээн. –

9Дыңнаңар даан, Мен дужаал берип,
израиль чоннуң бок хавыын, далган-тарааны шишкиишке челбиири дег,
бүгү чоннар аразынче тарай шишкиир мен+,
чаңгыс-даа үрезин черже кээп дүшпес!
10Мээң чонумда бүгү бачыттыг улус –

„Бо айыыл-халап бисти таварбас, биске чедип келбес!“ дижир улус+ –
хылыштан өлүп калыр.

11Шииткел хүнү кээрге,

Мен Давидтиң буступ дүшкен чадырын[*] катап тургузар мен,
ооң тиглерин дуглап каар мен, бузундуларын эде тудуштурар мен,
бурунгу үеде турганы дег кылдыр тудуп каар мен+.

12Израильчилер ынчан Эдомнуң арткан чонун болгаш

Меңээ хамааржыр бүгү өске чоннарны чагырып алыр».

Ол бүгүнү кылыр Дээрги-Чаяакчының медеглээн чүвези ол-дур.

13«Дүжүттүң хөйүнден ону чыып безин четтикпейн баар,
элбек үнгенинден виноградты арага кылдыр хуулдуруп четтикпейн баар үе кээр – деп,

Дээрги-Чаяакчы медеглээн, –
ынчан виноград чулуу даглардан сыстып үнер,
хамык тейлерден агып бадар+.

14Мээң израиль чонумга эки чолду эгидер мен[*],
олар буурап дүшкен хоорайларны катап туткаш+, аңаа чурттай бээр,
шөлдерге виноград олурткаш, ооң арагазын ижер,
садтар тарып алгаш, ында кат-чимисти чыып чиир+.

15Израильчилерни боттарының черинге чурттадып каар мен,
оларны Мээң бергеним черден база катап үндүр сывырбас».

Дээрги-Чаяакчы Бурганыңның чугаалаан чүвези ол-дур.

* 1:2 Азы: «Кадарчыларның одар-белчиирлери кургап каар».

* 2:8 Ыдыктыг хоойлуда долаа төлевири кылдыр алган хепти дүн дүшпээнде ээзинге дедир эгидерин дужааган турган (Хост. 22:26; Ы. х. к. 24:12-13 көр).

* 2:8 Азы: «Бурганының өргээлеринге».

* 4:3 Бо сөстүң утказы эки билдинмес. Чамдык бурунгу очулгаларда «Эрмон даг» азы «Армения» деп бижээн.

* 5:26 Бо шүлүктүң утказы эки билдинмес. Өске бурунгу сөзүглелде «Силер Молохтуң чадырын, бурганыңар болур Ремфанның сылдызын – боттарыңарга кылып алган дүрзү-бурганнарыңарны ап алгаш чордуңар чоп» деп бижээн.

* 6:10 Бо шүлүктүң утказы эки билдинмес. Чедип келген төрели кижи Дээрги-Чаяакчының кичээнгейин бодунче хаара тырткаш, айыыл-халапка таваржырындан сезинген бооп чадавас.

* 6:12 «Хая-дашты» деп сөстүң болгу дег өске утказы: «Далайны».

* 8:2 Еврей дылда «төнчү» деп сөс (кец) «бышкан чимис» (кайиц) деп сөс-биле дөмей дыңналыр.

* 8:7 Азы: «Дээрги-Чаяакчы израиль чоннуң улуургак чоруу-биле даңгыраглап».

* 9:11 Шак бо ойзу сөглээн сөстер Давид хаанның салгалының ышкынып алган эрге-чагыргазын көргүзүп турар чадавас.

* 9:14 Азы: «Израиль чонумну туттуруушкундан эгидер мен».

+ 1:1 2 Хаан. 14:2; 2 Чыл. 11:6; Неем. 3:5

+ 1:1 4 Хаан. 14:23; 15:1; 2 Чыл. 26:1; Иса. 1:1; Ос. 1:1

+ 1:1 Зах. 14:5
+ 1:2 Иер. 25:30; Иоил 3:16
+ 1:2 Иис. 19:26; 3 Хаан. 18:19
+ 1:3 Иса. 17:1; Иер. 49:23
+ 1:3 4 Хаан. 10:32-33; Иса. 21:10
+ 1:4 4 Хаан. 8:12; 13:22
+ 1:4 Иер. 49:27
+ 1:5 Иер. 51:30
+ 1:5 Ос. 4:15
+ 1:5 Иез. 27:23
+ 1:5 4 Хаан. 16:9; Иса. 22:6; Ам. 9:7
+ 1:6 Иер. 47:1,
+ 1:6 2 Чыл. 28:18; Иоил 3:6
+ 1:8 1 Хаан. 5:1; Ам. 3:9
+ 1:8 Соф. 2:4; Зах. 9:5

+ 1:9 Иса. 23:1; Иер. 47:4; Иез. 26:2; Иоил 3:4; Зах. 9:4

+ 1:9 3 Хаан. 5:1

+ 1:11 Иса. 34:5; 63:1; Иер. 49:7-22; Иез. 25:12-14; Авд. 1:1-16; Мал. 1:3-4

+ 1:11 2 Чыл. 28:17; Иез. 35:5
+ 1:13 Иер. 49:1; Иез. 21:28; 25:2; Соф. 2:8
+ 1:13 4 Хаан. 8:12; Ос. 14:1
+ 1:14 Ы. х. к. 3:11; 2 Хаан. 12:26
+ 1:15 Иер. 49:3

+ 2:1 Иса. 15:1; 25:10; Иер. 48:1; Иез. 25:8; Соф. 2:8

+ 2:2 Иер. 48:24
+ 2:4 Лев. 26:14-15
+ 2:4 Иер. 16:19-20
+ 2:5 Иер. 17:27; Ос. 8:14
+ 2:6 Лев. 25:39; 4 Хаан. 4:1; Ам. 8:6
+ 2:7 Иов 24:4; Иса. 10:2
+ 2:7 Лев. 18:8; Ы. х. к. 22:30
+ 2:9 Сан. 13:33-34
+ 2:9 Иис. 24:8
+ 2:10 Хост. 12:51
+ 2:10 Ы. х. к. 8:2
+ 2:11-12 Сан. 6:2

+ 2:11-12 Иса. 30:10; Иер. 11:21; Ам. 7:13; Мих. 2:6

+ 2:14 Ыд. ыр. 32:16-17
+ 3:1 Хост. 12:51
+ 3:2 Ы. х. к. 7:6; 10:15
+ 3:6 Иез. 33:4; Ос. 5:8; Иоил 2:1
+ 3:6 Ыы. 3:38; Мих. 1:12
+ 3:7 Э. д. 18:17
+ 3:8 Иса. 31:4
+ 3:8 Сан. 22:38
+ 3:9 3 Хаан. 21:1
+ 3:10 Иса. 3:14; Мих. 6:10-12

+ 3:11 Ы. х. к. 28:52; 4 Хаан. 17:5-6; 18:9-12

+ 3:14 Хост. 27:2; 3 Хаан. 13:1-3; 4 Хаан. 23:15

+ 3:15 Иер. 36:22
+ 3:15 3 Хаан. 22:39
+ 4:1 Ыд. ыр. 21:12; Иез. 39:18
+ 4:2 Ыд. ыр. 88:36

+ 4:2 4 Хаан. 19:28; Иез. 29:4; 38:4; Авв. 1:15

+ 4:3 Иез. 12:5,
+ 4:4 Ам. 5:5
+ 4:4 Сан. 28:3-4
+ 4:5 Лев. 7:13; 22:18
+ 4:5 Мф. 23:13
+ 4:6 Иер. 5:3; Агг. 2:17
+ 4:7 Иер. 3:3
+ 4:9 Лев. 26:16; Ы. х. к. 28:22; Агг. 2:17
+ 4:9 3 Хаан. 8:37; 2 Чыл. 6:28; Иоил 1:4
+ 4:10 Хост. 9:3; Ы. х. к. 28:27,
+ 4:11 Э. д. 19:24
+ 4:11 Зах. 3:2
+ 4:13 Мих. 1:3
+ 5:2 Иса. 47:1
+ 5:4 Иса. 55:6; Соф. 2:3
+ 5:5 Ос. 4:15; 9:15; 12:11; Ам. 4:4
+ 5:5 Ам. 8:14
+ 5:6 Ы. х. к. 4:24; Евр. 12:29
+ 5:8 Иов 9:9; 38:31
+ 5:8 Ам. 4:13
+ 5:10 У. ч. 15:12

+ 5:11 Ы. х. к. 28:30, 39; Мих. 6:15; Соф. 1:13

+ 5:12 Хост. 23:8
+ 5:12 Иса. 29:21
+ 5:15 Ыд. ыр. 96:10; Рим. 12:9
+ 5:16 Иер. 9:17
+ 5:17 Хост. 12:12
+ 5:18 Иоил 1:15; 2:2; Соф. 1:15
+ 5:21-22 Иса. 1:11-14; Иер. 6:20; Мал. 1:10
+ 5:21-22 Лев. 3:1-17
+ 5:25 Аж.-ч. 7:42-43
+ 5:27 4 Хаан. 17:6
+ 6:1 Иса. 32:9; Соф. 1:12
+ 6:2 Иса. 10:9
+ 6:2 Наум 3:8
+ 6:8 Иер. 51:14
+ 7:1 Хост. 10:4; Иоил 1:4
+ 7:3 Иоил 2:13-14; Иона 1:6; 3:9
+ 7:8 Иер. 1:11, 13; Ам. 8:2
+ 7:9 4 Хаан. 15:8-12
+ 7:10 3 Хаан. 12:32
+ 7:11 Ам. 6:7
+ 7:12 Мих. 3:5
+ 7:13 Ам. 2:12
+ 7:13 3 Хаан. 12:29-33
+ 7:14 Ам. 1:1
+ 7:16 Иса. 30:10; Мих. 2:6
+ 8:1 Иер. 24:1; Мих. 7:1
+ 8:2 Иер. 1:11, 13; Ам. 7:8
+ 8:2 Ыы. 4:18; Иез. 7:2-3
+ 8:5 Сан. 28:11
+ 8:5 Неем. 13:15-16
+ 8:5 Лев. 19:36; Мих. 6:10
+ 8:6 Лев. 25:39; 4 Хаан. 4:1; Ам. 2:6
+ 8:8 Ам. 9:5
+ 8:9 Иер. 15:9; Мих. 3:6; Лк. 23:44
+ 8:10 Иер. 16:9; Ыы. 5:15; Ос. 2:11
+ 8:10 Иер. 6:26; Зах. 12:10
+ 8:11 1 Хаан. 3:1; Ыд. ыр. 73:9
+ 8:14 3 Хаан. 12:29-30
+ 9:1 Башт. 16:26-30
+ 9:2 Ыд. ыр. 138:8-10
+ 9:3 Ыд. ыр. 67:23
+ 9:5 Ыд. ыр. 45:7
+ 9:5 Ам. 8:8
+ 9:6 Ыд. ыр. 103:3
+ 9:6 Ам. 4:13
+ 9:7 Иер. 47:4
+ 9:7 4 Хаан. 16:9; Иса. 22:6; Ам. 1:5
+ 9:9 Лк. 22:31
+ 9:10 Ам. 6:3
+ 9:11 Аж.-ч. 15:16-18
+ 9:13 Иоил 3:18
+ 9:14 Иов 3:14; Иса. 58:12; 61:4
+ 9:14 Иер. 31:5

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=TVN

Тайылбырлыг Словарь

Тайылбырлыг Словарь

1. А

2. Б

3. В

4. Г

5. Д

6. И

7. К

8. Л

9. М

10. Н

11. О

12. Ө

13. П

14. Р

15. С

16. Т

17. У

18. Ү

19. Ф

20. Х

21. Ч

22. Ш

23. Ы

24. Э

Авраам – еврей чоннуң үндезилекчи өгбези, Бурганга бүзүрээриниң үлегер-чижээ. Дээрги-Чаяакчы ооң адын солуваанда, Аврам деп аттыг турган. Дээрги-Чаяакчы ооң-биле тускай чагыг-керээ чарган (Э. д. 12–25 эгелер).

Авырал (орус. благодать) – Бурганның өршээли, ээ көрүүшкүнү, энерели, бүзүрээн кижиге чорудуп бээр күжү.

Ажыдыышкын (грек. апокалипсис, орус. откровение) – Бурганның кандыг-бир кижиге Бодунуң күзел-соруун илередип көргүзери. Бурган ажыдыышкынын янзы-бүрү аргалар-биле кылып турган – чамдыкта кижиге дорту-биле чугаалап, чамдыкта Бодунуң төлээзин чорудуп, а чамдыкта дүш азы онза көстүүшкүн таварыштыр ону көргүзүп турган.

Акталаткан кижи (орус. евнух) – эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүкке оолдарны чамдыкта чазап (азы акталап) каар турган. Шак ынчаар акталаткан эр кижилер хааннарга бо-ла бараан болур, чүге дээрге оларны хаанның кадайларынга хамаарыштыр айыыл чок деп санаар турган.

Аллилуйя – Ыдыктыг ырларда Бурганны алдаржыткан кыйгы. Дорт очулдурарга, «Дээрги-Чаяакчыны мактаңар!» дээн.

Аминь – еврей дылдан дорт очулдурарга, «ылап шын» дээн, колдуунда-ла «ындыг», «ындыг-ла болзунам» дээн уткалыг сөс.

Амыр-дыш хүнү (евр. шаббат) – еврейлерде неделяның чедиги хүнү болур, бүрүнү-биле Бурганга тураскааттынган хүн (Хост. 20:8-11; Ы. х. к. 5:12-15). Ол хүнде иудейлер синагогаже баар ужурлуг. Хүннүң-не кылыр ажылды ол хүн кылыры хоруглуг.

Аптара, ыдыктыг аптара (орус. ковчег завета) – Дээрги-Чаяакчының айтыышкынын ёзугаар израильчилер тускай аптараны кылып каан. Моисей ынаар Он айтыышкын бижээн калбак даштарны суп каан, ынчангаш аптараны «Чагыг-керээниң аптаразы» деп база адап турган. Аптараның халывының кырында ийи херувим дүрзүзүн тургускан. Ол аптараны Ужуражылга майгынының (а ооң соонда Бурганның өргээзиниң) Эң ыдыктыг өрээлинге шыгжаар турган.

Арыг, арыг эвес – ыдыктыг хоойлу ёзугаар (Левит номундан көр) кижиниң мага-бодунуң чамдык байдалдары арыг эвес деп санаттынар (чижээлээрге, кеш аарыы-биле аарыыры, херээжен кижиниң ай демдээн көөрү). Ол ышкаш чамдык дириг амытаннар арыг эвес кылдыр санаттынып турган – оларны чиири база оларның сектеринге дээри хоруглуг. Арыг эвес дириг амытанга, кижиге азы черге дегген кижи арыг эвес апаар турган. Арыг эвес кижиниң Дээрги-Чаяакчыга мөгейген ёзулалдарга киржири хоруглуг.

Асия – Бичии Азияның (амгы Турция күрүнениң кезии) барыын талазында чыдар Римге чагырткан девискээр, Азия дип-биле салчап болбас.

Ашера – Ханаан чүдүлгеде кыс бурган. Хананейлер аңаа мактал-хүндү кылдыр ыдыктыг деп санаары ыяш адагаштар азы ыяштар тургузуп турган.

Бараалгакчы, Бурганның бараалгакчызы (орус. священник) – ыдыктыг бараан болуушкун кылыр, өскээр чугаалаарга, Бурганның ыдыктыг өргээ-майгынынга өргүл кылыр база өске-даа чүдүлге ёзулалдары күүседир хүлээлгелиг кижи. Ооң кол сорулгазы – Бурган биле кижилер аразынга эптештирикчи болуру. Дээрги-Чаяакчы Левийниң аймаан Аңаа бараан болур аймак кылдыр шилип, аңгылаан соонда, Бурганның бараалгакчылары деп атты эдилээр эргени Моисейниң акызы Аароннуң эр хиндиктиг үре-салгалынга берген. Бурганның бараалгакчыларының аразында бирги черде турар, онзагай хүлээлгелерлиг база чон мурнунга улуг хүндүткелдиг бараалгакчыны дээди бараалгакчы деп адап турган. Сөөлзүредир ол дээди иудей Чөвүлелдиң база даргазы апарган. Ол тускай хептиг болур болгаш бодун онзагай арыг, үлегерлиг ап чоруур ужурлуг. Чүгле дээди бараалгакчы Ужуражылга майгынында база Бурганның өргээзинде Эң ыдыктыг өрээлче, чылда чүгле чаңгыс катап, өндүр улуг арыглаашкын хүнүнде кирер эргелиг турган (Лев. 16 эгени көр).

Баштыңнар (орус. старейшины) – Израиль чоннуң төрел бөлүктериниң эрге-чагырга туткан төлээлери. Бурганның бараалгакчылары-биле кады иудейлерниң шажынчы амыдыралын башкарып турганнар, оларның чамдыызы дээди иудей Чөвүлелдиң кежигүннери болур. Баштыңчылар деп адаар улус-биле салчап болбас.

Белдир-ыяш (орус. крест) – херектеннерни хилинчектеп, дорамчылап, бужартадыр дээш, азып шаажылаар адагаш. Рим империязынга эң аар кемниг херек үүлгеткен херектеннерни ийи шавышкак ыяшка хере шаап шаажылаары бүгү шаажылалдарның эң-не каржы болгаш хилинчектиг хевири деп санаттынар. Хөй таварылгаларда шаажылаттырганнарны белдир-ыяшка хол-будундан кадаг-биле чыпшыр кадаар турган. Иисусту белдир-ыяшка хере шаап шаажылаан соонда, ол шаажылал чепсээ Ону дамчып кээр камгалалдың ыдыктыг демдээ болу берген.

Болбаазыраңгай (орус. совершенный) – бүрүн дески, четпес чүүл, тала чок, бүрүнү-биле эки, эң дээди байдалга база эчизинге четкен боору.

Бурган (евр. Элохим, грек. Теос, орус. Бог) – бүгү-ле бар чүвениң Дээрги-Чаяакчызы, бистиң база Чаяакчывыс, амыдыралывыстың үндезин-дөзү.

Буянныг Медээ (грек. Эвангелион) – Иисус Христостуң суртаалдааны Бурганның Чагыргазының дугайында өөрүшкүлүг медээ. Буянныг Медээни христианнар сөөлзүредир Камгалакчы Иисустуң бо делегейге өлүмү болгаш катап дирилгениниң дугайында чугаа деп билип эгелээн. Ынчангаш Христостуң амыдыралы болгаш ажыл-херээниң дугайында тоожаан дөрт номну база Буянныг Медээлер деп адаан.

Ваал – Ханаанның чурттакчыларының мөгейип турган янзы-бүрү бурганнарының ат-дужаалы. Дорт очулдурарга, «ээ» дээн.

Веелзевул – Эрги Чагыг-керээ үезинде Израильди долгандыр чурттаан чоннарның мөгейип турган бурганнарының бирээзи (4 Хаан. 1:3 көр). Иисус Христостуң үезинде еврейлер буктарның чагырыкчызы эрликти ынчаар адап эгелээн.

Галилея хөлү – Израильдиң соңгу чүгүнде чыдар бо хөл Галилея, Геннисарет, а сөөлзүредир рим чагырыкчы Тиверийге тураскааткан Тивериада хөлү деп үш аңгы аттыг. Грек сөзүглелде ол улуг эвес хөлдү колдуунда-ла далай дээр турган. Оон Иордан хем үндүр агып чыдар. Ол хөлдүң чоок-кавызынга хөй чурттакчылыг черлер турган, оларның чурттакчы чону колдуунда балык тудуп амыдырап чораан.

Давид – Христостуң төрүттүнеринге чедир бир муң хире чыл мурнунда израиль чоннуң ийиги хааны. Бурганны алгап-мактаан дыка хөй Ыдыктыг ырларның бижикчизи. Бурган Давидке ооң салгакчылары израиль чонну кезээ мөңгеде хааннаарын аазаан, ынчаарга иудейлер боттарының манап турганы камгалакчы хаан Давидтиң ук-ызыгуурундан төрүттүнер ужурлуг деп санап, ону Давидтиң Оглу деп адаар турган.

Дайынчы терге (орус. колесница) – эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүкке эң күчүлүг дайынчы чепсек-херекселдиң бирээзи кылдыр санадып турган.

Дүрзү-бурган (орус. идол) – еврей чон-биле кожа чурттап чораан чоннар шуткуп-сиилбээн, чуруп каан дүрзүлер кылып алгаш, оларын «бурганнар» деп адап, мөгейип турганнар. Дээрги-Чаяакчыга шынчы эвес иудейлер база чамдыкта ынчалдыр кылып турган.

Дээди иудей Чөвүлел (грек. синедрион) – Иисус Христостуң үезинде иудей чонну башкарып турган дээди даргалар. Дээди Чөвүлелдиң кежигүннеринге Бурганның дээди бараалгакчылары, чоннуң баштыңнары база ном-хоойлу тайылбырлакчылары хамааржып болур турган.

Дээрги-Чаяакчы (евр. Яхве, грек. Кириос, орус. Господь) – Эрги Чагыг-керээде ол ат-дужаал Яхве (Иегова) деп аттың очулгазы, Бурганның ыдыктыг ады болур. Бурган Моисейни израиль чонну Египеттен үндүре берзин дээш чорудуп тура, Бодун ол ат-биле адаан. Шак ол ыдыктыг атты душ бооп бужартадырындан сезингеш, иудейлер Христостуң төрүттүнеринге чедир үеде-ле Ыдыктыг Бижилгелерни номчуп тургаш, ол атты ыыткыр чугаалавайн, ооң орнунга «адонай» азы «дээрги» деп турганнар.

Дээрниң төлээзи, Бурганның төлээзи (грек. ангелос) – дорт очулдурарга, «айбычы» дээн уткалыг сөс. Бурганга бараан болуп турар, дээр уктуг, угаан-сарыылдыг, онзагай амытаннар. Бурган оларны дамчыштыр бүгү чүвени башкарып, кижилерге база чоннарга дузалажып турар.

Иордан хем – Израильдиң кол хеми. Ол соңгу чүкте Галилея хөлүнден агып үнгеш, мурнуу чүкте Өлүг далайже агып кирген. Иордан он ийи израиль аймактың эрте-бурунгу черлерин ийи чарып турар – ооң барыын талазынга тос аймак, чөөн талазынга ийи аймак ээлээн черлерлиг турган, а Манассияның аймаа – хемниң ол-бо чарыынга чер ээлеп чурттап турган.

Кижи амытан Оглу (орус. Сын Человеческий) – Иисустуң Бодунга хамаарыштыр ажыглап келген бо ады Ону ёзулуг кижи кылдыр көргүспүшаан, Бурганның медээчилериниң чугаалап келгени Камгалакчы база ол-дур дээрзин онзалап демдеглеп турар. Эрги Чагыг-керээде Даниил медээчи «кижи амытан оглу ышкаш бир-ле Кижи» бүгү өртемчейниң чагырыкчызы болурун чугаалаан.

Кул-кадай (орус. наложница) – Эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүкке эр кижи элээн каш херээженни бодунга кадай кылдыр ап, а ол ышкаш бодунуң кул херээженнерин кадай кылдыр ап болур турган. Ынчалза-даа кул-кадайлары ээзиниң хостуг төрүттүнген кадайлары ышкаш эргелерлиг болбас ужурлуг. Бир эвес ээниң хостуг кадайының ажы-төлү чок болза, ол ашаанга бодунуң чалчазын кул-кадай кылдыр берип болур турган. Ындыг таварылгада чалчадан төрүттүнген ажы-төл ээ херээженниң ажы-төлү ышкаш бооп, хоойлу-дүрүм ёзугаар салгакчылар болур.

Кыртыжап демдектээри (орус. обрезание) – эр хиндиктиг улустуң Бурганга тураскааттынганын херечилээр иудей ёзулал. Төрүттүнгенинден бээр сески хүнүнде оолдарның дотааның кыдыкы кежин демдектеп, кыртыжай кезер. Бо ёзулал Авраам биле Бурганның аразында керээниң демдээ бооп, ол үеден бээр Авраамның үре-салгалының аразында нептерээн.

Левиттер – Левийниң үре-салгалы. Левий болза Иаковтуң он ийи оглунуң бирээзи база израиль чоннуң өндүр улуг өгбелериниң бирээзи болур. Левиттер үш төрел бөлүкке: Гирсоннуң, Кохаттың болгаш Мерариниң салгакчыларынга чарлыр. Бурган левит Аароннуң үре-салгалын Бодунуң бараалгакчылары кылдыр, а өске левиттерни ыдыктыг өргээ-майгынга ажылдап, бараалгакчыларга дузалаар кылдыр шилип алган.

Медээчи, Бурганның медээчизи (орус. пророк) – Бурганның күзел-соруун чонга медеглээр ужурлуг, Ооң тускай кыйгырткан кижизи. Бурган Бодунуң сөзүн медээчилерни дамчыштыр улуска чугаалап турган. Чамдык медээчилерниң сөстери номнар кылдыр бижиттинген болгаш Эрги Чагыг-керээниң элээн улуг кезиин тургузуп турар.

Моав – Израильдиң мурнуу-чөөн чүгүнге чурттап чораан, дүрзү-бурганнарга мөгеер моав чон Лот биле ооң улуг уруунуң хан холужуушкуннуг харылзаазындан тывылган (Э. д. 19:30-38). Израиль чоннуң Ханаанче чоокшулап келгениниң эгезинде-ле, моавтар биле израильчилерниң аразынга өжээннешкек чорук тургустунган. Ол өжээннежиишкин ужун израиль чонга моавтарны бодунуң ниитилелинче хүлээп аарын хоруп каан (Ы. х. к. 23:3). Руфь дугайында номда ол дүрүмнү чымчатканы илдең тускай таварылга бар.

Моисей – израиль чоннуң Египетке төрүттүнген өндүр улуг медээчизи, баштыңчызы болгаш хоойлу-дүрүм тургузукчузу. Моисей Бурганның айтыышкыны-биле еврей чонну Египетке туттуруушкундан үндүрген. Иудей чаңчыл ёзугаар «Беш ном» азы «Моисейниң хоойлузу» ооң бижээн номнары болур.

Мөргүл, мөргүүрү (орус. молитва) – ол дээрге кижиниң Бурган-биле чугаазы азы харылзажылгазы-дыр. Мөргүп тура, кижи Бурганны алдаржыдар, Аңаа өөрүп четтирер, бодунуң бачыттарын миннир, Оон дуза дилээр болгаш оон-даа өске.

Негев – Палестинаның мурнуу чүгүнде (Иуданың аймааның черинде) ээн кургаг ховунуң ады.

Ном-хоойлу тайылбырлакчызы (орус. книжник, законник) – бодун Бурганның хоойлузун (Ыдыктыг Бижилгелерни) шинчилээринге, тайылбырлаарынга база чара бижииринге бараан болдурган эртемден еврейлерни ынча дээр турган. Ном-хоойлу тайылбырлакчызы Эзра Вавилонга туттуруушкундан ээп келген соонда, иудейлерге Дээрги-Чаяакчыга шын мөгейигже эглиринге дузалаан кижилерниң бирээзи турган. Ном-хоойлу тайылбырлакчыларының элээн хөйү дээди иудей Чөвүлелдиң кежигүннери болуп, чоннуң эң чугула херектерин шиитпирлеп турган.

Он-хоорай (грек. Декаполис, орус. Десятиградие) – Иисус Христостуң үезинде Галилея хөлүнүң чөөн талазында турар эң чугула он хоорайның эвилели база ол кезек девискээрниң ады. Он-хоорайның чурттакчыларының хөй кезии дүрзү-бурганнарга чүдүүр улус турган.

Өргүл – еврейлер Бурганга колдуунда-ла мал-маганны, куштарны азы үнүш-дүжүттү эккеп өргүп турган. Өргүлдүң кол хевирлери Левит деп номда тодараттынып бижиттинген:

– бүрүн өрттедир өргүл – ооң кандыг-даа кезиин чип болбас турган, а өске өргүлдерни кезии-биле азы бүрүнү-биле эккеп салган кижи азы Бурганның бараалгакчызы чиир турган;

– далган-тараа өргүлү – ону янзы-бүрү быжырган хевирлерлиг кылдыр база оливка үзү-биле холаан кылдыр эккеп болур турган;

– эп-найырал өргүлү – ону Бурганның ачы-буяны дээш, Аңаа өөрүп четтириишкин илередири-биле эккеп турган;

– бачыт дээш өргүл – чоннуң аңгы-аңгы бөлүктеринден улуска боттарының бачыттары дээш өргүлдү бай-шыдалын барымдаалап, дөмей эвес хемчээлдиг кылдыр эккээрин чөпшээрээн турган;

– кем-буруу дээш өргүл – ооң-биле Бурганга азы өске-бир кижиге бодунуң кем-буруузу-биле чедирген когаралының орнун тургузары чугула турган.

Өргүлдүң өске хевирлери база турган, чижээлээрге, хүннээшкин өргүлү, сактыышкын өргүлү болгаш о.ө.

Өргүл салыр бедигээш (орус. жертвенник) – даштан кылган онзагай тудуг аймаа, аңаа еврейлер Бурганга өргүлдү (колдуунда-ла мал-маганны, куштарны азы үнүш-дүжүттү) өрттедип турган. Соломон хаанның үезинден эгелээш, Бурганга өргүл салыр дың чаңгыс чер Ооң Иерусалимде өргээзинге турган.

Өргээ, Бурганның өргээзи (орус. храм) – Бурганга бараан болуушкуннуң ыдыктыг оран-савазы. Соломон хаан Бурганның өргээзин Иерусалимге тудуп тургускан соонда, ол оран-сава Ужуражылга майгынының орнун ээлей бергеш, Израильде Бурганга бараан болуп, мөгеер болгаш өргүл кылыр чаңгыс-ла төп чер апарган. Аңаа Бурганның бараалгакчылары чүдүлге ёзулалдарын күүседип база Бурганга өргүлдү кылып турган. Соломоннуң туттуруп кааны Бурганның өргээзин бистиң эрага чедир 586 чылда вавилон аг-шериг үрегдеп каан. Бурганның ийиги өргээзин бистиң эрага чедир VI чүс чылдың төнчүзүнде туттуруушкундан хосталгаш, ээп чанып келген еврейлер туткан, оларны Давид хаанның Зоровавел дээр салгакчызы удуртуп, Аггей болгаш Захария медээчилер деткип турган. А хөй чылдар эрткенде, Ирод хаан Бурганның өргээзиниң девискээрин эде тургузуп база алгыдып каан. Ол өргээни бистиң эраның 70 чылында рим аг-шериг шуут үреп-бузуп каан.

Өске чоннар улузу (орус. язычники) – иудейлерниң билиишкини-биле Бурганның шилип алган чонунга хамаарышпас, олардан аңгы шажын-чүдүлгелиг улусту ынча дээр. Иудейлер оларны арыг эвес кылдыр санап, аралажып харылзашпазын кызып турган.

Понтий Пилат – Иудеяның Римден томуйлаан тус чер чагырыкчызы, ону б.э. 26 чылында император Тиверий олурткан. Ол Иудеяда рим аг-шеригни башкарып, Бурганның дээди бараалгакчыларын томуйлап база чугула шииткел айтырыгларын шиитпирлеп турган. Еврей төөгүчүлерниң херечилеп турары-биле, Пилат каржы-дошкун, туразы улуг кижи чораан, ол еврейлер болгаш самарийжилерге хөй хораны чедирген.

Прозелит – дүрзү-бурганнарга чүдүп чорааш, ооң соонда иудей чүдүлгени бүрүнү-биле хүлээп алгаш, кыртыжап демдектеттирип алган кижи.

Рефа улус – Ханаанга израильчилер кээр бетинде чурттап чораан кайгамчык улуг-шыырак мага-боттуг аймак-чон.

Саддукейлер – Иисус Христостуң үезинде иудейлерниң фарисейлерге удурланышкак шажынчы болгаш политиктиг бөлүү. Олар өлгеннерниң катап дирлиринге бүзүревес база Ыдыктыг Бижилге кылдыр чүгле Моисейниң Беш номун хүлээп көөр. Дыка хөй саддукейлер Бурганның бараалгакчылары турган болгаш, оларның ызыгууртан, бай-шыырак кижилер аразынга салдары улуг турган.

Самария чурттуглар азы самарийжилер – Палестинаның ортаа кезиинде, Иудеяның соңгу талазында, а Галилеяның мурнуу талазында чыдар черниң чурттакчылары. Самария чурттуглар чоорту дүрзү-бурганнарга чүдүүрүнден ойталап, Бурганга бүзүрей бергеш, Моисейниң хоойлузун сагып келгеннер (4 Хаан. 17 эгени көр). Самарияда чурттаан, еврей ук-ызыгуурлуг-даа болза, өске сөөк-язылар-биле холужа берген чон-биле иудейлер көрүшпес, өжээннежир чораан.

Синагога – иудейлерниң Бурганга мөгеери-биле база ыдыктыг хоойлуну өөренири-биле чыглыр чери.

Синай даг – Египеттен чөөн чүкте Синай чартык ортулукта турар даг. Ол дагга Дээрги-Чаяакчы Моисейге көстүп келгеш, израиль чонга Бодунуң хоойлузун берген. Ол дагны Хорив деп база адаар турган.

Сион – Иерусалим хоорайда Бурганның өргээзи турган дагның ады. Бурган шак ол черни иудейлер Аңаа мөгейзин дээш шилип алган. Иерусалим хоорайны Библияда чамдыкта «Сион-кыс» деп ойзу адап турар.

Соломон – Давид хаанның салгакчызы, бистиң эрага чедир Х чүс чыл үезинде хааннап чораан. Ол болза Бурганның аңаа хайырлааны өндүр улуг мерген угаан биле байлакшылы дээш, Чоокку Чөөн чүкке алдаржаан кижи турган.

Сугга суктурары (грек. баптисмос, орус. крещение) – бо ёзулалды эртип турар кижини сугже хензиг өйде шымындыр сугар. Сугга суктуруп, ыдыктаар ёзулалды эрткен кижиниң үндезини-биле чаартынып, чаа амыдыралче катап төрүттүнериниң база бачыттан ойталааш, Бурганче эглип кээриниң символ-демдээ. Сөөлзүредир Иисус Христостуң өлүмүнге база катап дирилгенинге бүзүрелдиң символу апарган.

Сүлде, Ыдыктыг Сүлде (орус. Дух Святой) – Бурганның Сүлдези; Иисустуң дилээнин ёзугаар Бурган Ададан бадып кээп турар, алыс шынны көргүзер Сүлде; Аргалакчы болгаш Болчукчувус.

Тамы (орус. ад, преисподняя) – бурунгу иудей чүдүлге ёзугаар бүгү өлген кижилерниң турар чери; өлүглер ораны; алдыы оран. Иисус Христостуң үезинде иудейлер тамыны чүгле бачыттыг кижилерниң кеземче эртер чери кылдыр санаар турган.

Угаадыглыг чугаа (орус. притча) – долгандыр турар амыдыралга ийикпе, азы төөгүге үндезилей алдынган, мөзү-шынар азы угаан-сарыыл талазы-биле кандыг-бир өөредиг, угаадыг сиңген чугааны азы үлегер домакты ынча дээр. Угаадыглыг чугаалар кандыг-бир чүүлдү болганчок-ла ойзу чугаалап турар.

Ужуражылга майгыны, ыдыктыг майгын (орус. скиния) – израиль чон Египеттен үнүп келген соонда, Дээрги-Чаяакчы Моисейге онзагай майгынны тигерин дужааган. Ол майгынга Бурган Моисей-биле база Бодунуң бараалгакчылары – бүгү израиль чонну Ооң-биле эптештирер төлээлекчилер-биле ужуражып турган. Майгын боду Ыдыктыг болгаш Эң ыдыктыг деп ийи өрээлдиг болур. Ыдыктыг өрээлде Бурганга хүннүң-не мөгееринге ажыглаар херекселдер турар. Ынаар чүгле бараалгакчылар кирип болур эргелиг. Эң ыдыктыг өрээлде ыдыктыг аптара турар. Ынаар чүгле Бурганның дээди бараалгакчызы чылда чаңгыс катап, бүгү чонну бачыттан арыглаар ёзулалды кылыр дээш, кирип болур. Майгынны долгандыр херим турган, ооң иштинче левиттер база кирип болур. Соломон хаанның үезинде Иерусалимде даштан туткан турум өргээ Ужуражылга майгынын солаан.

Үе – Библияның үелеринде хүндүскү үени он ийи шакка чарып турган. Ол шактарны хүн үнгенинден эгелеп санаар (амгы үе санаашкынын ёзугаар эртенгиниң алды хире шактан). Ынчангаш эртенгиниң 9 шак дээрге хүн үнгенден бээр үшкү шак, 12 шак – алдыгы шак, а дүштекиниң 15 шак – тоску шак болур. Ындыг-даа болза, иудейлер хонуктуң эгезин хүн ашканындан (азы хүн үнериниң бетинде кежээден) эгелеп санап турган. А римчилер хонук дүн ортузунда эгелээр деп санап турган.

Фарисейлер – Иудеяга Иисус Христостуң үезинде турган чугула салдарлыг шажынчы бөлүктүң кежигүннери. Фарисейлер боттарын ыдыктыг хоойлуну база иудей ёзу-чаңчылдарны шыңгыы сагып чоруур бис деп чарлап чорааннар. Оларның хөй кезии бай-шыдалдыг улус турган.

Хаарган далганнар байырлалы (орус. праздник опресноков) – Хосталыышкын байырлалының соонда дораан эгелээр, чеди хонук дургузунда уламчылаар байырлал. Далганын хөөдүп четтикпээн еврей чоннуң дүвү-далаш-биле Египеттен дескениниң сактыышкыны кылдыр (Хост. 12 эгени көр) ол чеди хонук дургузунда ажыткы-биле хөөтпейн хаарган далганнар чиир турган.

Ханаан – Чер ортузу далайның чөөн эрииниң чоогунда чер. Ооң девискээринче амгы үедеги Израиль болгаш чамдык кожа күрүнелер кирип турган. Ханаанның чурттакчыларын хананейлер дээр. Эге дөс деп ном ёзугаар, хананейлер Нойнуң уйнуу Хаамдан укталган.

Херувим – чалгынныг, күштүг, дээр уктуг амытан; Бурганның бараан болукчузу. Херувим дүрзүлери ыдыктыг аптараның кырынга-даа, Соломоннуң тутканы өргээ иштинге-даа турган.

Хоойлу, ыдыктыг хоойлу (евр. Тора, орус. закон) – Моисейниң хоойлузун, өскээр чугаалаарга, Синай дагга Моисейге Бурганның бергени, Аңаа бараан болур талазы-биле чурумчуткан хоойлу-дүрүмнер база мөзү-шынарга хамааржыр дүрүм-сагылгалар, хамааты эргелер чыындызын ынча дээр.

Хорив – Синай дагның өске ады.

Хосталыышкын байырлалы (евр. песах, грек. пасха) – израильчилерниң өгбелериниң туттуругга турганы Египеттен адырлып үнгенин демдеглээн байырлал. Ол байырлал кээрге, иудейлер Бурганның айтыышкынын күүседип, анай азы хураган дөгергеш, ооң ханы-биле хаалгазын демдектээш, кежээки чемин чиир турганнар.

Христос (орус. помазанник, Мессия) – еврей база грек дылдан дорт очулдурарга, «Чагдырган» дээн ат. Бурунгу Израильге хаанны дүжүлгеге олуртурда, ыдыктаан оливка үзү-биле бажын чаар ёзулал турган. Иисусту Бурган дүжүлгеге «чаап олурткан», ынчангаш Ол Израильдиң манааны, Ооң кээрин медээчилерниң баш удур чугаалааны Мессия азы Христос болур.

Чагыг-керээ (орус. Завет) – Бурган биле кижилерниң аразында, хаан биле ооң албатыларының аразында керээ дег, ийи таланы хүлээндирип турар дугуржулга. Библияда элээн каш ындыг керээни тодарадып бижип турар, чижээлээрге, Ной азы Авраам дугайында чугааларда. Библияның бирги кезээн христианнар Бурганның израиль чон-биле Моисейни дамчыштыр чарган керээзи дээш «Эрги Чагыг-керээ» деп адап турар. А ийиги кезээн «Чаа Чагыг-керээ» деп адаар, чүге дээрге Иисус Христостуң өлүмү болгаш катап дирлиишкини бүгү улуска Бурган-биле чаа, Моисейниң хоойлузунга үндезилевээн керээ чарар арганы берип турар.

Чууза – хааннар болгаш өске-даа дээди дүжүметтер олуруп чоруур онзагай ыяш терге. Дайынчы тергеге дөмей-даа болза, дайын үезинде ажыглавас турган.

Шефела – Палестинада Иуданың аймаанга хамааржыр девискээр. Ол девискээр Чер ортузу далайның чоогунда оргулааш биле Иуданың дагларының аразынга турган. Шефела көдээ ажыл-агый чорударынга таарымчалыг чавыс тейлери-биле тодараттынар.

Шээрленири азы шээрлениишкин (орус. пост) – мөргүлдүң дээштиин күштелдирер дээш база аажок күштүг качыгдалды Бурганга көргүзер дээш, элээн үе дургузунда аъш-чем чиирин шеглээри.

Ыдыктыг ыр (грек. псалмос) – Бурганны алдаржыткан ырылар. Оларның иштики утказы алгыш-йөрээл база мөргүл хевирлиг болур. Ыдыктыг ырларның номунче 150 ыр кирген, оларның дыка хөйүн Давид хаан чогааткан бооп турар. Чаа Чагыг-керээниң чогаадыкчылары хөй-ле Ыдыктыг ырларны Христостуң бо делегейже чедип кээриниң дугайында өттүр билген медеглелдер кылдыр санап турганнар.

Элчин (грек. апостолос) – Бурганның мурнундан бүрүн эргелиг төлээ. Иисус Христоска бараан болуру-биле кыйгырткан кижи. Иисус Бодунуң эң баштайгы өөреникчилериниң аразындан он ийи кижиге ол атты берген. Сөөлзүредир өске-даа элчиннер тыптып келген, чижээлээрге, Матфий болгаш Павел.

Эрлик (евр. сатан, грек. диаболос, орус. дьявол) – «буруудадыкчы» азы «удурланыкчы» дээн уткалыг сөс. Бурганның удурланыкчызын, кижилерниң күткүкчүзүн, каржы буктарның эң кол баштыңчызын ынча деп адаар. Ооң чамдык өске аттары – веелзевул, бузуттуг.

Библейжи эге хемчеглер таблицазы

Бо таблицаның медээлери амгы үедеги археологияның тывыштарын илередип турар. Ындыг-даа болза, эрте-бурунгу делегейге деңзиниң, узунунуң болгаш ишкириниң эге хемчеглери бүрүнү-биле чаңгыс аай турбаанын база тус черде хүлээп көрдүнгенинден болганчок-ла хамааржыр турганын бодап көөр херек. Ынчангаш шак бо амгы үениң дең үнелиг хемчеглерин чүгле чижеглээн кылдыр көрзе чогуур. Сөзүглелде ол эрте-бурунгу эге хемчеглерни бичежек куруг төгерик-биле демдеглээн (чижээ, °эфа).

ДЕҢЗИ

1. гера   550 мг
2. бека (= 10 гера)   5,5 г
3. шекел (= 2 бека)   11 г
4. мина (= 50 шекел)   550 г
5. талант (= 60 мина)   33 кг

УЗУНУ

1. карыш (= 11-12 илиг)   0,22 м
2. кыры (= 2 карыш)   0,45 м
3. стадий   185 м

КУРГАГ ТӨКТҮҮЧЕЛ ЧҮҮЛДҮҢ ИШКИРИ

1. гомор (= 1/10 эфа)   2,2 л
2. са (= 1/3 эфа)   7,3 л
3. эфа (= 3 са, 10 гомор)   22 л
4. хомер / кор (= 10 эфа)   220 л

СУУК ЧҮҮЛДҮҢ ИШКИРИ

1. лог   0,3 л
2. гин (= 12 лог)   3,5 л
3. бат (= 6 гин)   22 л
4. хомер / кор (= 10 бат)   220 л

Карталар

Карталар

1. Эрте-бурунгу Чөөн Чүк

2. Египет Болгаш Синай

3. Израиль Аймактарның Ээлел Черлери

4. Саул, Давид Болгаш Соломонга Чагырткан Черлер

5. Израиль Болгаш Иудея Күрүнелер

6. Иисус Христостуң Үезинде Рим Империя

7. Эрте-бурунгу Палестинаның Чер Кырының Тургузуу

8. Иисус Христостуң Үезинде Палестина

9. Иисус Христостуң Үезинде Иерусалим

10. Иисус Христостуң Үезинде Иерусалимде Бурганның Өргээзи

11. Павел Элчинниң Бирги Аян-чоруу

12. Павел Злчинниң Ийиги Аян-чоруу

13. Павел Элчинниң Үшкү Аян-чоруу

14. Павел Элчинниң Дөрткү Аян-чоруу

ЭРТЕ-БУРУНГУ ЧӨӨН ЧҮК

ЕГИПЕТ БОЛГАШ СИНАЙ

ИЗРАИЛЬ АЙМАКТАРНЫҢ ЭЭЛЕЛ ЧЕРЛЕРИ

САУЛ, ДАВИД БОЛГАШ СОЛОМОНГА ЧАГЫРТКАН ЧЕРЛЕР

ИЗРАИЛЬ БОЛГАШ ИУДЕЯ КҮРҮНЕЛЕР

ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ РИМ ИМПЕРИЯ

ЭРТЕ-БУРУНГУ ПАЛЕСТИНАНЫҢ ЧЕР КЫРЫНЫҢ ТУРГУЗУУ

ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ПАЛЕСТИНА

ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ИЕРУСАЛИМ

ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ИЕРУСАЛИМДЕ БУРГАННЫҢ ӨРГЭЭЗИ

ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ БИРГИ АЯН-ЧОРУУ

ПАВЕЛ ЗЛЧИННИҢ ИЙИГИ АЯН-ЧОРУУ

ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ ҮШКҮ АЯН-ЧОРУУ

ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ ДӨРТКҮ АЯН-ЧОРУУ

Table of Contents

Ыдыктыг Библия

Ыдыктыг Библия

Амос

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9

Тайылбырлыг Словарь

- Авраам
- Авырал
- Ажыдыышкын
- Акталаткан кижи
- Аллилуйя
- Аминь
- Амыр-дыш хүнү
- Аптара, ыдыктыг аптара
- Арыг, арыг эвес
- Асия
- Ашера
- Бараалгакчы, Бурганның бараалгакчызы
- Баштыңнар
- Белдир-ыяш
- Болбаазыраңгай
- Бурган
- Буянныг Медээ
- Ваал
- Веелзевул
- Галилея хөлү
- Давид
- Дайынчы терге
- Дүрзү-бурган
- Дээди иудей Чөвүлел
- Дээрги-Чаяакчы
- Дээрниң төлээзи, Бурганның төлээзи
- Иордан хем
- Кижи амытан Оглу
- Кул-кадай
- Кыртыжап демдектээри
- Левиттер
- Медээчи, Бурганның медээчизи
- Моав
- Моисей
- Мөргүл, мөргүүрү
- Негев
- Ном-хоойлу тайылбырлакчызы
- Он-хоорай
- Өргүл
- Өргүл салыр бедигээш
- Өргээ, Бурганның өргээзи
- Өске чоннар улузу
- Понтий Пилат
- Прозелит
- Рефа улус
- Саддукейлер
- Самария чурттуглар азы самарийжилер
- Синагога
- Синай даг
- Сион
- Соломон
- Сугга суктурары
- Сүлде, Ыдыктыг Сүлде
- Тамы
- Угаадыглыг чугаа
- Ужуражылга майгыны, ыдыктыг майгын
- Үе
- Фарисейлер
- Хаарган далганнар байырлалы
- Ханаан
- Херувим
- Хоойлу, ыдыктыг хоойлу
- Хорив
- Хосталыышкын байырлалы
- Христос
- Чагыг-керээ
- Чууза
- Шефела
- Шээрленири азы шээрлениишкин
- Ыдыктыг ыр
- Элчин
- Эрлик

Библейжи эге хемчеглер таблицазы

Карталар

- ЭРТЕ-БУРУНГУ ЧӨӨН ЧҮК
- ЕГИПЕТ БОЛГАШ СИНАЙ
- ИЗРАИЛЬ АЙМАКТАРНЫҢ ЭЭЛЕЛ ЧЕРЛЕРИ

- САУЛ, ДАВИД БОЛГАШ СОЛОМОНГА ЧАГЫРТКАН ЧЕРЛЕР

- ИЗРАИЛЬ БОЛГАШ ИУДЕЯ КҮРҮНЕЛЕР

- ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ РИМ ИМПЕРИЯ

- ЭРТЕ-БУРУНГУ ПАЛЕСТИНАНЫҢ ЧЕР КЫРЫНЫҢ ТУРГУЗУУ

- ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ПАЛЕСТИНА

- ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ИЕРУСАЛИМ

- ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ИЕРУСАЛИМДЕ БУРГАННЫҢ ӨРГЭЭЗИ

- ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ БИРГИ АЯН-ЧОРУУ
- ПАВЕЛ ЗЛЧИННИҢ ИЙИГИ АЯН-ЧОРУУ
- ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ ҮШКҮ АЯН-ЧОРУУ
- ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ ДӨРТКҮ АЯН-ЧОРУУ